Moord op recept

Twaalf doden en zeventig gewonden. Het aantal mensen dat door zo’n drama geraakt wordt is onvoorstelbaar groot. BBC Panorama zond deze week een documentaire uit over James Holmes, een Amerikaanse student die in een bioscoopzaal gericht op mensen schoot.

In veel gevallen pleegt de dader vervolgens zelfmoord, maar James werd aangehouden in zijn auto, op het parkeerterrein. Hij heeft na afloop kunnen vertellen wat er in hem omging en hij bleek een dagboek te hebben bijgehouden van de gebeurtenissen die voorafgingen aan de schietpartij. De documentaire is een reconstructie.

Het eerste vriendinnetje van James vertelt dat ze de relatie uitmaakte. Ze wilde wel vrienden blijven. Dat vond James moeilijk te begrijpen. Hij kon goed leren, maar had altijd al problemen gehad met sociale contacten. Zij raadde hem aan om hulp te zoeken.

In het eerste gesprek met een vrouwelijke psychiater van de universiteit vertelde hij dat hij mensen “bevroor” als hij niet wist wat hij verder moest zeggen. Hij stelde zich voor dat hij ze op die manier onschadelijk kon maken. De psychiater vond James angstig. Ze schreef een antidepressivum voor: Sertraline.

James schreef dat zijn angst weg was. Hij was altijd bang geweest voor de consequenties van wat hij deed of zei, maar daar maakte hij zich nu geen zorgen meer over.

De somberheid en de agressieve gedachten bleven. Hij beschreef zijn toestand als een manische dysforie. In het volgende gesprek verhoogde de psychiater de dosis Sertraline van 50 naar 100 milligram.

Als je het verloop van dit verhaal met voorkennis bekijkt, kun je niet begrijpen waarom de psychiater niet dóórvroeg. Een dieperliggende vraag is, hoe een pil een sociaal probleem op kan lossen.

David Healy, die de zaak van James Holmes heeft bestudeerd, heeft daar wel een antwoord op:

“[Een SSRI zorgt, als alles goed gaat, voor] de juiste hoeveelheid loskoppeling van onze gevoelens, vooral van angstgevoelens, om door te gaan met ons leven.”
Prescription for Murder, gepubliceerd op Healy’s Rxisk blog.

Maar hij waarschuwt dat tevéél ontkoppeling kan leiden tot geweld, dat met gelijkmoedigheid wordt overdacht en toegepast.

De openbare aanklager zegt dat James niet gek is, maar slecht. Hij noemt het: “Evil”. In de Amerikaanse cultuur lijkt dat een antwoord te zijn op gruwelijke gebeurtenissen. Volgens mij is het alweer een etiket dat niets verklaart.

Hij is blij met de veroordeling. Twaalf keer levenslang en 3300 jaar gevangenisstraf. Holmes zit nu in een maximaal beveiligde gevangenis. In eenzame opsluiting, vanwege het risico van geweld door medegevangenen. Uit de filmbeelden krijg je de indruk dat hij hoge doses antipsychotica slikt.

De psychiater verhoogde de dosis Sertraline bij het derde gesprek van 100 tot 150 milligram. Holmes, die sinds het begin van de behandeling last had van geheugenproblemen, verpestte een belangrijke presentatie en stopte met zijn studie. Hij stuurde de dokter onbegrijpelijke sms’jes en schreef een medestudente:

“Blijf uit mijn buurt. I am bad news.”
BBC Panorama Prescription for murder.

Hij verfde zijn haar knalrood, gaf plotseling veel geld uit en kocht verschillende wapens, waarmee hij ook ging oefenen. Omdat hij met zijn studie was gestopt kwam er een einde aan het contact met de psychiater. Die maakte zich zorgen en bood aan Holmes te blijven behandelen. Hij wees dat af. Toen zijn Sertraline op was, stopte hij zonder af te bouwen.

In zijn hoofd ontwikkelde zich de gedachte dat hij, net als in een computerspelletje, levens kon verwerven door andere mensen te vermoorden. Holmes stelde zich voor dat de “onbeperkte mogelijkheden” van andere mensen op hem zouden overgaan. In zijn dagboek tekende hij stokpoppetjes, die hij weergaf als punten.

Hij pleegde de aanslag drie weken na zijn laatste dosis Sertraline. Twaalf doden, waaronder een meisje van zes. Zeventig gewonden. Twee ouders die nooit zullen begrijpen hoe hun zoon tot zo’n gewelddaad is gekomen.

Healy, die als getuige-deskundige veel rechtszaken over de rol van antidepressiva bij ernstig geweld heeft bijgewoond, beschrijft dat het voor de betrokkenen heel moeilijk is om zich voor te stellen dat iemand die ernstig in de war is zo’n daad kan voorbereiden en uitvoeren. Het paradoxale is dat juist die kalmte en gevoelloosheid wijzen op de invloed van medicijnen.

In de documentaire zie je de beelden waarop David Carmichael een politiebureau binnenloopt om te melden dat hij zijn elfjarige zoon heeft vermoord. Iemand die zijn gejatte fiets komt aangeven vertoont vaak meer agitatie.

Shelley Jofre herhaalt tijdens de reportage voortdurend dat antidepressiva veel mensen helpen en dat het bijzonder onverstandig is om zonder overleg met je dokter met je medicijnen te stoppen. Dat laatste is een belangrijke waarschuwing. Niet alle deskundigen zijn ervan overtuigd dat Holmes drie weken na zijn laatste pil nog onder invloed van Sertraline (of een psychose, voortkomend uit het gebruik van sertraline) kon zijn, maar het staat vast dat het plotseling stoppen met een middel dat knoeit met je neurotransmitters ertoe kan leiden dat je oorspronkelijke klachten terugkomen: vaak erger dan ooit.

Toch vraag ik me, als kijker, af hoe het zou zijn als de presentatrice tijdens deze uitzending meermaals had gezegd dat:

  • pillen geen oplossing zijn voor sociale problemen
  • langdurige psychische klachten nooit “snel en zonder bijwerkingen” kunnen worden opgelost
  • SSRI’s niet zouden moeten worden voorgeschreven zonder goede voorlichting over de risico’s
  • de omgeving in alle gevallen op de hooge moet zijn van het medicijngebruik en de risico’s
  • hulpverleners bereikbaar moeten zijn, gratis en 24 uur per dag

Holmes schreef (voor insiders) vrij duidelijk op wat er met hem aan de hand was. Helaas was er niemand die hem goed genoeg kende om het te lezen. Dat is onderdeel van deze tragedie. De Panorama-uitzending is heel genuanceerd, informatief en laat het aan de kijker over om conclusies te trekken. Een aanrader.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s