ADHD en de hersenen

Samen met 81 co-auteurs rapporteerde de Nijmeegse onderzoekster Martine Hoogman dat er structurele veranderingen zijn gevonden in de hersenen van mensen met ADHD.

“ADHD is gewoon een hersenziekte”, heet dat in de krant.
Dirk Waterval in Trouw

Maar als je de samenvatting van het onderzoek leest, gaat om kleine verschillen. In sommige hersengebieden. Waarvan niet duidelijk is hoe die specifieke gebieden in verband staan met ADHD.

In een advies van de Gezondheidsraad uit 2014 wordt ADHD in verband gebracht met de toegenomen prestatiedruk en met een versmalling van de bandbreedte voor normaal gedrag. Als dat een rol speelt zijn de basisschoolleerlingen in hun overvolle klassen steeds sneller te druk. Zoiets los je niet op met medicatie.

Het bericht dat ADHD ‘gewoon een hersenziekte’  zou zijn, staat haaks op deze benadering:

“Feit is dat deze mensen lijden onder hun aandoening en behandeling nodig hebben. Het is voor ons vooral belangrijk uit te zoeken welke hersengebieden erbij betrokken zijn.” Martine Hoogman in Trouw

Maar zo ver zijn we nog niet. De discussie over de vraag of je  ADHD een ziekte moet noemen is nog niet beslist. Wat zijn de criteria? Wat zijn de symptomen? Gaat het om een hersenziekte of speelt de omgeving een grote rol? Die vragen zijn ook met dit onderzoek niet afdoende beantwoord. De 82 auteurs kunnen ons niet vertellen of de structurele veranderingen die zij hebben waargenomen oorzaak of gevolg zijn van wat zij ADHD noemen.

Ik was benieuwd hoe de onderzoekers hadden bepaald wie ADHD had en wie niet. Voor deze studie zijn gegevens van 23 verschillende locaties gebruikt. Er waren verschillende diagnostische procedures, maar we weten niet precies welke. Waren het vragenlijsten? De mening van de huisarts of de specialist? Hebben deelnemers zelf verklaard dat ze ADHD hadden? Of vonden hun ouders dat?

Een nog intrigerender vraag is die naar de controlegroep. Die is namelijk niet getest. Dat opent de interessante mogelijkheid dat onder de leden van de “gezonde controlegroep” mensen waren die niet wisten dat ze ADHD hadden, of die in elk geval voldeden aan de criteria voor ADHD die op hun locatie werden gebruikt.

Stellige uitspraken over ADHD kunnen grote gevolgen hebben voor het dagelijks leven van veel kinderen en hun ouders. Met die gedachte in het achterhoofd legden Michael Corrigan en Robert Whitaker het onderzoek onder een vergrootglas. Dat leidde tot een kritisch artikel op de website Mad in America. Ook in Nederland is niet iedereen blij met de resultaten:

‘Peperdure hersenstudie vindt nauwelijks verschil tussen mensen met en zonder de diagnose ADHD’ Laura Batstra in Trouw

Volgens Hoogman zouden haar onderzoeksresultaten er uiteindelijk voor kunnen zorgen dat kinderen met ADHD minder worden gestigmatiseerd. Dat horen we steeds opnieuw, vooral als het om psychische problemen gaat. We gaan mensen diagnosticeren, we gaan ze labelen, we vertellen ze dat ze een chronische ziekte hebben, we maken een protocol en dan starten we een publiekscampagne om de stigmatisering tegen te gaan. Misschien zijn er wel een paar bekende Nederlanders die willen verklaren dat ze het zelf ook hebben. Of we labelen bekende mensen, liefst uit een periode waarin de term ADHD nog niet bestond.

Ik snap die methode niet zo goed. Eerst een diagnose, dan destigmatiseren. Waarom vragen we niet: “Zijn er dingen die jij moeilijk vindt op school? En thuis? En in je vrije tijd?” Dan kunnen we zoeken naar oplossingen voor dit kind, in deze situatie.

Psychiater Peter Breggin waarschuwt al sinds de jaren 1980 dat gedrag dat een ADHD-diagnose oplevert ook veroorzaakt kan worden door traumatische ervaringen, zoals een (vecht-)scheiding van de ouders, mishandeling en misbruik. Gedrag dat op school extreem of afwijkend lijkt kan vaak heel goed verklaard worden vanuit de sociale omstandigheden van een kind. De mening van een leerkracht over het gedrag op school kan dus nooit voldoende zijn om iemand een label op te plakken.

Tot slot: Er was één opmerking uit het onderzoek die niet tot vette koppen leidde: Hoogman en haar collega’s kwamen tot de conclusie dat medicijngebruik de structurele veranderingen in de hersenen niet kan voorkomen of verhelpen. Dat lijkt me reden genoeg om, ook na dit onderzoek, verder te kijken dan Ritalin.

Advertenties

5 gedachtes over “ADHD en de hersenen

  1. hier: “Ik snap die methode niet zo goed. Eerst een diagnose, dan destigmatiseren. Waarom vragen we niet: “Zijn er dingen die jij moeilijk vindt op school? En thuis? En in je vrije tijd?” Dan kunnen we zoeken naar oplossingen voor dit kind, in deze situatie.” sluit ik me helemaal bij aan. Maar weet je hoewel ik het daar helemaal mee eens ben, ben ik eigenlijk ergens ook wel “blij” ofzo met de diagnose die ik heb. Ik ben niet blij of trots met het feit dat ik adhd heb, maar het is ook wel fijn om gewoon te weten dat je gewoon wel heel hard je best doet en hebt gedaan maar dat sommige dingen gewoon zijn zoals ze zijn, dat je niet dom en lui bent enzo.. Ik zou liever geen adhd willen hebben, maar ik ben ergens wel blij dat de diagnose uiteindelijk gesteld is geworden omdat ja, ik val overal zo enorm op…. ik ben altijd zo anders en ja… snap je? Of is dat een beetje gek of dom als ik dat zo zeg??

    Liked by 1 persoon

    1. Bedankt voor je reactie, Martha.
      Mijn grootste bezwaar tegen het proces van etiketteren en destigmatiseren is dat het in de praktijk niet altijd goed werkt om meer begrip te krijgen voor de mensen waar het om gaat. Als je bijvoorbeeld schizofrenie op deze manier probeert te destigmatiseren, blijkt dat de angst en de weerstand tegen iemand met zo’n diagnose eerder groter dan kleiner wordt. Dat is waarschijnlijk anders voor bijvoorbeeld depressie en ADHD, maar iemand die het etiket “borderline” krijgt opgeplakt gaat er in de ogen van de omgeving bepaald niet op vooruit. Kortgeleden hoorde ik een moeder vertellen dat haar dochter, waarschijnlijk naar aanleiding van zo’n diagnose, zelfmoord had gepleegd. Het presenteren van psychische problemen als “chronische ziekte” is volgens mij iets dat je niet zomaar even moet doen. Het kost tijd om aan zo’n idee te wennen. Zowel voor de persoon zelf als voor de omgeving.
      En de ene schizofreen, borderliner, depressieveling enz. is de andere niet. Zeker niet. Zoals een dromerig meisje dat zich niet kan concentreren hele andere problemen heeft dan een jongen die, letterlijk, niet stil kan zitten.
      Toch ben ik het ook helemaal eens met wat jij beschrijft. Ik kan me voorstellen dat het ook wel prettig is als het ‘anders zijn’ een naam heeft en als andere mensen erkennen dat sommige dingen voor jou veel moeilijker zijn dan voor iemand anders. Maar laat zo’n diagnose dan vooral ook iets over je talenten zeggen: anders zijn heeft niet alleen negatieve kanten!

      Liked by 1 persoon

  2. Het gaat dus vooral om acceptatie van wie je bent. Wie je bent is ook wat je in je leven overkomen is en hoe je hiermee om bent moeten gaan om op de been te blijven. De manier waarop je dat, soms onbewust, doet en de gedragspatronen die hieruit voortkomen leiden nogal eens tot onbegrip ban de omgeving die een standaard norm heeft gesteld aan gewenst gedrag. Als je dat dan niet kan of niet doet of niet wil omdat dat niet bij je past ben je al snel een outsider. De omgeving zal je willen plooien naar hun richting totdat je weer in de pas loopt. Niet goedschiks dan kwaadschiks, en dat gebeurt ook in de psychiatrie door normerende benaderingen. Hoeft niet altijd slecht te zijn, als je je helemaal niet meer kan aanpassen aan de omgeving krijg je geheid overal afwijzing en problemen. Alleen: in hoeverre wil/ kan je je aanpassen of wil je trouw blijven aan jezelf. Ik vind dat zolang je niet over de norm heenschiet in schadelijke zin dat je moet proberen trouw aan jezelf te blijven anders wordt je een versie van jezelf die zich altijd alleen maar aanpast en dan wordt je ziek, je doet jezelf steeds meer tekort. Het is intriest dat een diagnose nodig moet zijn soms om dus als de mens die je bent geaccepteerd te worden omdat je hiermee je gedrag verantwoord hebt. Je natuurlijke gedrag misschien wel. Waarom zou je je hiervoor moeten verantwoorden naar anderen zolang je niet schadelijk maar gewoon anders bent? We zijn toch geen eenheidsworst, net iedere menselijke variatie levert juist soms zoveel voordeel in specifieke situaties op. Als iedereen hetzelfde is valt de samenleving dood. Er moet gewoon een goede plek voor iedere menselijke variant zijn en dat moet juist gewaardeerd worden ipv afgestraft omdat het juist zo mooi kan zijn voor de samenwerking om heel de boel op poten te houden, ieders specifieke kwaliteiten worden benut. Als dat als stoornis of ziekte wordt gezien missen we kansen en bijdragen die mensen kunnen bieden. En zakken mensen verder weg. Trauma’s zijn wel degelijk echt en soms ondraaglijk en soms niet behandelbaar meer maar ik denk dat een goede rehabilitatie op maat en een daarvoor ingerichte samenleving en een psychiatrie die steeds meer inzet in die richting ipv ziekte en stoornismodel heel wat mensen kan redden. Ik hoop dat dat lukt, er zijn veel tendensen in de goede richting maar evenzovele tegenkrachten die belang bij de oude situatie lijken te hebben of gewoon hardleers zijn of onbekend met andere invalshoeken. Of te grote ego’s die bang zijn aan kracht en macht en beheersbaarheidsillusies in te moeten boeten.

    Like

    1. Bedankt voor je reactie, Karel. Wat je zegt vind ik heel interessant. Omdat er een steeds smallere bandbreedte is voor het ‘normale’ hebben steeds meer mensen een excuus nodig om anders te zijn. En een diagnose kan dat excuus zijn. Dan ben je anders, want ziek. En dan kunnen we een destigmatiseringscampagne beginnen. Terwijl we ook gewoon kunnen afspreken dat “anders” (als het niet onmiddellijk gevaar oplevert) ook acceptabel is.
      Ik denk ook dat de maatschappij zichzelf in de voet schiet door conformisme te promoten. Volgens de genetica heb je een zo groot mogelijke genenpool nodig om als soort steeds opnieuw te kunnen inspelen op veranderende leefsituaties. Ik denk dat voor mensen hetzelfde geldt. Jaren geleden las ik in een artikel dat onderwijsinstellingen in Azië meer aan creativiteit wilden gaan doen. Ze hadden gemerkt dat studenten die zich heel braaf gedroegen en die heel snel grote hoeveelheden tekst konden reproduceren niet voorop liepen als het om innovatieve ideeën ging. Daarvoor moesten de studenten hun fantasie aan het werk zetten.
      Ik denk overigens dat ons onderwijs over een paar jaar dezelfde problemen zal tegenkomen. We leren voor de Cito-toets of voor een multiple-choice tentamen. En als jouw antwoord niet in een vakje past, heb je een probleem.
      De maatschappelijke keuzes waar we voor staan reiken dus veel verder dan de psychiatrie alleen. In de hele maatschappij is ruimte nodig voor wat niet-standaard is. Maar dat kan natuurlijk een bedreiging vormen voor degenen die, waar dan ook, aan de macht zijn.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s