Waar draait het om in therapie?

David Smail was een tegendraadse psycholoog. In de jaren 1980, toen de wolkenkrabbers van de maakbaarheid tot in de hemel groeiden, zag hij hoe zijn cliënten probeerden om overeind te blijven in een gemene wereld. Hun situatie vroeg niet zozeer om therapie maar om zorg. In “Taking Care” beschrijft hij dat we mensen ten onrechte zien als machines die gerepareerd moeten worden. Zo’n opvatting legt de nadruk op expertise en gereedschap (dus: diagnostiek en pillen). Er worden protocollen en stappenplannen naar geestelijke gezondheid opgesteld. Op tv kun je zien hoe Sophie haar mentale kreukels laat gladstrijken in een APK voor de geest.

“Jij moet ‘ns met iemand gaan praten,” zeggen ze in dat programma tegen elkaar.

Volgens Smail kun je mensen beter met planten dan met apparaten vergelijken. De omstandigheden bepalen of ze tot bloei kunnen komen en telkens als je er een blad afscheurt blijft er een litteken achter. Dat beeld is in tegenspraak met de opvattingen in de biologische psychiatrie, die als grondslag heeft dat we als geestelijk gezonde mensen in een gedeelde realiteit leven. Die objectieve werkelijkheid staat helemaal los van onze gevoelens of onze ideeën over hoe het leven zou moeten zijn. Als je het scherp neerzet, komt het erop neer dat de psychiatrische patiënt verkeerd denkt of verkeerd voelt. En daarom disfunctioneert hij.

“Er is sprake van een ziekte, een disfunctie,” zegt de psychiater. Maar is dat een objectief waarneembaar feit of een waardeoordeel?

De psychiater staat middenin die realiteit en beoordeelt hoe ver de patiënt zich ervan verwijderd heeft. Die patiënt moet, eventueel met pillen, worden wakkergeschud uit een depressieve, een angstige of een psychotische droom. Maar deze opvatting wordt dus niet door alle therapeuten gedeeld.

David Smail ontkent om te beginnen het bestaan van een objectieve werkelijkheid, een waarheid die losstaat van onze emoties en onze interpretatie. Noch de therapeut, noch de cliënt heeft er toegang toe:

“Ik droom jou en jij droomt mij.”
David Smail, Taking Care, Dent Paperbacks, Londen, 1987

Zo’n filosofie heeft grote gevolgen voor de therapeutische praktijk. De cliënt is nu niet meer iemand die vanwege zijn of haar beperkingen niet kan omgaan met een gegeven werkelijkheid. In de spreekkamer zitten twee mensen tegenover elkaar die beiden in een maatschappij leven vol uitbuiting en onverschilligheid. Die geen van beiden alles kunnen overzien en alles kunnen weten.

Het enige dat psychotherapeut en cliënt dan kunnen doen is onderhandelen. Ze vormen zich samen een beeld van wat er met de cliënt is gebeurd, wat nodig is, wat er gedaan kan worden. En dat is in de praktijk vaak veel minder dan je zou willen.

“Vraag niet wat ik mankeer, vraag wat er met me is gebeurd,”
Uitspraak van een psychiatric survivor.

Wat heeft de therapeut dan verder nog te bieden? Volgens Smail vooral troost, steun en bemoediging. Daar krijg je in de gezondheidszorg weinig erkenning voor, maar het succes van een therapie wordt er vaak door bepaald. Doodgewone, ouderwetse zorg en aandacht. Sinds het verschijnen van “Taking Care” is het zorgen nog zeldzamer geworden. Ook in de algemene ziekenhuizen is verplegen registreren geworden. Of zelfs regisseren, want de nurse practitioner professionaliseert zich richting management. Als je wilt dat iemand je kussen even opschudt kun je dat beter aan het bezoek of aan de vrijwilligers vragen. Soms denk ik dat veel mensen in de ggz belanden omdat die zorg in hun omgeving ontbreekt.

Advertenties

4 gedachtes over “Waar draait het om in therapie?

  1. Ja, je verliest jezelf verder in de psychiatrie nadat je er al binnenkwam omdat je door een scala aan omstandigheden jezelf verloren was. Dan moet je daarna volledig op eigen kracht je leven heropbouwen binnen je eigen normen en mogelijkheden. Psychiatrie onderschat en bagatelliseert vaak de ernst van de situatie, maar onderschat ook daarbij nog eens de waarde van mensen en de overlevings en tegenkracht die mensen hebben om hun doelen te bereiken. Bevoogding is geen steun, maar ik begrijp wel dat het een moeilijk vak is. Ze moeten het ook maar doen met wat ze denken te weten en wat de heersende mode is. Ik las dat ze zich af moeten vragen: stel dat u de persoon bent tegenover u, hoe zou u dan zelf benaderd willen worden? Toch lijkt me dat moeilijk, bv als een client agressief of manipulatief is. Dat was ik ook allemaal in de paniek van het moment uit overlevingsdrang. Ik denk nog steeds dat de psychiatrie helemaal niet het antwoord is op psychische problemen, alleen voor crisisopvang en dat daarna snel naar een veilige en humane thuis en samenlevingsplek ingezet moet worden. Ik ben nu feitelijk nog bang voor en boos op de psychiatrie, terwijl er best aardige mensen werken. Psychose is al angst en een paar verkeerde ervaringen kunnen snel leiden tot definitief verlies van vertrouwen in de psychiatrie en ook in eigenwaarde door zelfstigma wat er uit volgt. Dan wordt het moeilijk weer tot rust te komen als je te veel aan jezelf twijfelt door de erfenissen uit het verleden.

    Like

    1. Bedankt voor je reactie, Karel.
      Ik denk dat je een heel belangrijk onderwerp aansnijdt. Er zijn heel veel mensen die vanwege ervaringen uit het verleden met angst en wantrouwen naar de psychiatrie kijken.
      Ik denk dat mensen die ervaring hebben met gedwongen opname en dwangbehandeling daar nog heel lang de gevolgen van ervaren. In de psychiatrie wordt vaak als korte termijnoplossing voor dwang gekozen, zonder dat mensen zich realiseren wat daarmee kapot gemaakt wordt. En er is nog iets: volgens veel medewerkers in de psychiatrie hebben psychische aandoeningen als schizofrenie en manisch-depressiviteit een slechte prognose. Zij zien de mensen die keer op keer terugkomen met dezelfde klachten. Maar de mensen die (vaak mede op eigen kracht) zijn hersteld gaan verder met hun leven en hebben in veel gevallen geen enkel contact meer met de psychiatrie. Zij worden dus ook niet opgemerkt. En dat is jammer, want juist van hun verhalen zouden we heel veel kunnen leren.

      Like

    1. Dat was eigenlijk wat ik wilde zeggen. Soms wordt die fase overgeslagen en gaan therapeuten meteen advies geven en veranderplannen maken. Maar volgens mij is iedere situatie uniek. Je hebt soms meerdere gesprekken nodig om je verhaal te vertellen.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s