Keuzevrijheid in de psychiatrie

Via het blog van Dorrit Cato ontdekte ik dat ergens boven de poolcirkel (om precies te zijn in Tromsø) een heel interessant experiment is begonnen:

Wat zou er gebeuren als er echte keuzevrijheid was in de psychiatrie?

Magnus Hald is directeur van een gewoon psychiatrisch ziekenhuis met driehonderd bedden. Zes van die bedden zijn sinds kort in gebruik genomen voor psychiatrische behandeling zonder gebruik van psychofarmaca. Traditionele psychiaters spreken er schande van. Dat deden ze niet toen bleek dat mensen in Noorwegen twintig keer zo vaak een gedwongen psychiatrische behandeling kregen als in Duitsland. Dat deden ze ook niet toen bleek dat de Noorse psychiatrie heel veel geld kostte en weinig tevreden cliënten opleverde. Het werd normaal gevonden dat mensen ook na een opname via controle aan huis gedwongen werden medicatie te gebruiken. En dat de beroepscommissie [praktijkervaring, zie Mad in America] geen enkel verzoek om zo’n community treatment order te beëindigen honoreerde. In Noorwegen kon psychiatrische dwang zonder veel moeite een leven lang kon worden voortgezet.

Maar het idee dat patiënten en psychiaters als gelijkwaardige gesprekspartners om de tafel zouden kunnen zitten en dat de keuze van de patiënt leidend zou kunnen zijn bij de uiteindelijke beslissing om wel of geen medicijnen te gebruiken – dat was natuurlijk een “grote vergissing”. Uitspraak van Tor Larsen, professor in de psychiatrie bij de universiteit van Stavanger.

Het idee van medicijnvrije bedden kwam oorspronkelijk van mensen met negatieve ervaringen in de psychiatrie. Na lang zonder veel resultaat te hebben gestreden voor totale afschaffing van gedwongen medicatie en dwangbehandeling besloten de leden van verschillende (ex)cliëntenorganisaties dat ze zich zouden inzetten voor keuzevrijheid.

“We wilden een plek met meer vrijheid, waar geen dwangbehandeling zou zijn en waar medicijnen niet het middelpunt van de behandeling waren.” Grete Johnsen via Mad in America

De belangrijkste kritiek van de gevestigde psychiatrie was dat je psychiatrische ziekten niet zonder medicijnen zou kunnen behandelen. Daar was geen bewijs voor. Daarom zou het onverantwoord zijn.

“Laat ons het dan bewijzen,” zei een voormalige cliënte.

Ik dacht meteen aan John Thomas Perceval, die in de negentiende eeuw en onder afgrijselijke inrichtingsomstandigheden op eigen kracht uit zijn psychose was gekomen. (De eerste “antipsychotica” kwamen pas honderd jaar later op de markt.) Perceval wist zijn ontdekkingsreis heel gedetailleerd te beschrijven. Na zijn vrijlating zette hij zich in voor de rechten van mensen die tegen hun wil in psychiatrische inrichtingen waren opgenomen. Ik denk dat hij alle vormen van keuzevrijheid voor patiënten zou hebben toegejuicht.

Volgens Robert Whitaker, journalist, onderzoeker en schrijver van het boek Mad in America is de langetermijnprognose voor mensen met een psychiatrische diagnose alleen maar slechter geworden sinds de moderne psychofarmaca zijn geïntroduceerd. Er zijn steeds meer mensen die deze medicijnen gebruiken voor steeds meer psychische aandoeningen. En hoewel er weinig onderzoek is gedaan naar de kwaliteit van leven van (ex-) psychiatrische patiënten op de lange termijn, staat wel vast dat de arbeidsongeschiktheidscijfers in de hele westerse wereld stijgen.

Kritische onderzoekers vermoeden dat er een rechtstreeks verband is tussen de duur van het medicijngebruik en de langetermijnprognose voor de gebruikers. Ze wijzen er ook op dat in standaard psychiatrisch medicijnonderzoek niet gekeken wordt naar de zware medicijncocktails uit de praktijk, maar naar kortdurend gebruik van één middel.

Het ideale recept voor gebruik van psychofarmaca ziet er daarom als volgt uit:

  • gebruik de laagst mogelijke dosering (en begin zo laat mogelijk)
  • gebruik minder medicijnen (het liefst maar één middel tegelijk)
  • bijwerkingen heel goed monitoren in overleg met de patiënt
  • geen medicijnen voor normale menselijke problemen (zoals negatieve gebeurtenissen)
  • medicijnen die geen goed effect opleveren stoppen

Magnus Hald komt aan het woord in dit forum op youtube, waar hij in tien minuten een aantal belangrijke dingen noemt die mis zijn met de psychiatrie. En hij stelt opnieuw die belangrijke vraag:

“Wat zou het betekenen als we het perspectief van de gebruiker serieus zouden nemen?” Magnus Hald, directeur van het psychiatrische ziekenhuis in Tromsø

Het vereist moed om samen met cliënten om de tafel te gaan zitten en te zeggen: “Wij weten op dit moment ook nog niet hoe we het gaan doen.”

De inhoud van het behandelaanbod op de medicijnvrije afdeling staat dus nog ter discussie. Dat klinkt misschien heel gek, maar zoals Håkon Rian Ueland tijdens het forum vroeg: “Wat weten jullie eigenlijk? Kun je me vertellen waar een psychose precies zit? [Hij tikte op zijn schedel.] Wat schizofrenie eigenlijk is? Weten jullie wat al die medicijnen in de hersenen doen? Is het werkingsmechanisme al in kaart gebracht?”

“We werken eraan,” zei psychiater Jan Ivar Røssberg.

Maar dan blijft de vraag toch hangen: waarom is er zoveel kritiek op zes experimentele bedden in een ziekenhuis van driehonderd? En waarom is keuzevrijheid in de psychiatrie nog zo ongebruikelijk, terwijl we het in alle andere medische specialismen volstrekt normaal vinden dat de patiënt uiteindelijk beslist of hij de behandeling wel of niet wil hebben?

Met dank aan het uitgebreide artikel op Mad in America: “De deur naar een revolutie in de psychiatrie staat op een kier.” en aan Dorrit Cato voor de tip.

 

Advertenties

4 gedachtes over “Keuzevrijheid in de psychiatrie

  1. Ach, onder een psychose zit volgens mij gewoon de mens die iemand feitelijk is of bedoeld was te zijn maar door een scala aan omstandigheden loopt het spoor ergens scheef en ontstaat een psychose, bij de een wat eerder dan bij de ander en ook dat kan weer van zovele zaken afhangen. Als dit nu eenmaal een feit is lijkt het me zinvol langzaam weer de mens te zoeken die erachter verdwenen is, en dat op maat moeten gebeuren en ja, dat is vreselijk moeilijk omdat het allemaal niet zo meetbaar en voorspelbaar is en de kleinste nieuwe problemen al voor nieuwe evenwichtsverstoringen kunnen zorgen. Er zal dus eerst een basis gelegd moeten worden onder ieman gebaseerd of veiligheid en vertrouwen. En, niet gezellig voor hulpverleners, achter opstandig gedrag gekeken moeten worden. De setting is vaak zodanig agressieverhogend dat het risico op escalatie van problematiek groter wordt. Dan moeten er weer pillen in om te dempen, niet goedschiks dan kwaadschiks soms. Dit is niet de humane gewenste methode. Toch is het moeilijk, de hulpverlener is heus niet echt de stabiele wetende figuur die hij of zij geacht wordt uit te hangen maar behept met alle problemen van de aan hen toevertrouwde cliënten, alleen aan de andere kant van de tafel en in een rol die een bepaalde macht geeft. Dat moet natuurlijk ook wel, je moet als client dan een tijd kunnen leunen op die mensen maar juist dat gegeven maakt het zo fragiel: als de hulpverleners zelf niet stabiel genoeg zijn door redenen in of buiten zichzelf en wel die verantwoording krijgen en mensen geen keus hebben dan van de hulpverlener uit te gaan omdat ze dan zelf te verward zijn en te veel lijden…je kunt de risico’s op je vingers natellen. En niet alleen in Noorwegen. Pracht land trouwens, je kan er wel tot rust komen, ook zonder medicatie.

    Like

    1. Bedankt voor je reactie, Karel.
      Ja: rust, ruimte en een prachtig landschap. Dat zou voor onze psychiatrie ook zeker een aanwinst kunnen zijn.
      Ik denk dat sommige hulpverleners een grote stap in de goede richting zouden kunnen zetten als ze loskomen van het idee “de cliënt denkt verkeerd”.
      Maar vrijwillig een machtspositie opgeven is waarschijnlijk voor veel mensen heel moeilijk. Misschien zou een toenemende invloed van mensen die uit eigen ervaring weten wat het is om een depressie of een psychose te hebben kunnen helpen. Ik heb nu ook het idee dat juist de omstandigheden, zeker in de crisisopvang, allerlei extra problemen oproepen. En ik ben gewoon een aanhanger van keuzevrijheid. Zeker mensen die al eerder problemen hebben gehad kunnen vaak heel goed duidelijk maken wat ze wel of niet behulpzaam vinden.

      Like

  2. Ik denk dat de toenemende invloed er wel steeds meer komt. Kijk maar op psychosenet. Nl. Van daaruit ontstaat langzaam maar zeker een hele beweging van zorgprofessionals, ervaringsdeskundigen en (ex) cliënten die proberen gezamenlijk de zaak in de goed richting te trekken. Gedragen door top psychiaters, dus met invloed op politieke besluitvormingsprocessen die op zijn beurt weer doorwerken in verbetering van de zorg. Zo hebben we mogelijk gezamenlijk als cliënten toch invloed, bottum up, omdat via dit medium de lijntjes naar deskundigen heel kort wordt. En vele kleintjes maken een grote.

    Like

    1. Het lijkt me heel goed dat zulke processen op gang komen. Het zou over alle aspecten moeten gaan: opnieuw bekijken wat nu eigenlijk de klachten van mensen zijn, discussiëren over diagnoses en labels, keuzevrijheid als het gaat om het soort behandeling en medicijnen, afschaffen van alle vormen van dwang, beter onderzoek, zowel naar medicijnen als naar de kwaliteit van leven en tegelijk ook het serieus nemen van de persoonlijke ervaring van mensen. Want het zit misschien “tussen de oren” maar het heeft wel ontzettend veel invloed op je bestaan. Ik denk ook dat er op allerlei plekken hoopvolle ontwikkelingen zijn. Gelukkig ook in Nederland.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s