Trip of a lifetime

In 2013 gaat een Rotterdamse student op stage in Ghana. Om malaria te voorkomen krijgt hij Lariam voorgeschreven en begint al in Nederland met de medicijnen:

“Terugkijkend zie ik dat de effecten al begonnen waren voor mijn vertrek naar Ghana, maar op dat moment dacht ik dat het aan de stress van de komende reis lag. Mijn geest was chaotisch en ik kon geen beslissingen nemen. Ik probeerde mijn spullen in te pakken, maar dan pakte ik met elke hand iets op en bleef er verward naar zitten kijken.”
Tim Notee in de Guardian, 2015

Hij haalt zijn vliegtuig en reist van de hoofdstad Accra naar het dorp Tamale, waar hij bij een gastgezin logeert. Daar krijgt hij last van ernstige slapeloosheid.

“After a few days, I was buzzing. I felt that everything I’d ever learned had come together in my mind, and the beauty of my ideas sent shivers down my back and legs.”
Tim Notee, (zie hierboven)

De symptomen worden erger, tot Tim echt manisch wordt:

“After less than a week, I felt I knew God, and that I was his second son. […] I had never been so excited.” Tim Notee in de Guardian

Omdat hij fysieke gezondheidsklachten krijgt bezoekt hij een dokter in Tamale. Die zegt dat hij moet stoppen met de Lariam. Door bemiddeling van zijn ouders en de verzekering wordt hij geëvacueerd naar Nederland. Hij verblijft vier maanden op de gesloten afdeling van een psychiatrische instelling. Twee jaar later heeft hij zijn antipsychotische medicijnen succesvol afgebouwd en voelt hij zich weer normaal.

Trippen op Lariam

Via laboratoriumonderzoek stelde A. Janofsky vast, dat bepaalde bekende hallucinogene middelen en mefloquine (de werkzame stof in Lariam) zich aan dezelfde serotoninereceptoren binden. Dit zou een deel van de verklaring kunnen zijn voor de psychiatrische problemen die vaak met Lariam in verband worden gebracht.

Recent onderzoek wijst op twee verschillende mechanismen die van belang zijn bij het gebruik van Lariam. (Zie ook mijn vorige blog). Mefloquine kan schade toebrengen aan het centraal zenuwstelsel en het bindt zich aan de receptoren van bepaalde neurotransmitters. (Er zijn nog meer manieren waarop mefloquine actief is in het lichaam, maar deze twee mechanismen zijn tot nu toe het beste onderzocht.)

De schade aan het centraal zenuwstelsel komt tot uiting in een reeks van klachten. Problemen van het evenwichtsorgaan zijn het meest specifiek. De symptomen zijn:

“duizeligheid, zich “licht in het hoofd voelen”, problemen met de balans, draaierigheid en vermoeidheid”

Mensen voelen zich snel geïrriteerd en hebben concentratieproblemen. In dierproeven en bij autopsie is blijvende schade vastgesteld aan delen van de hersenen die met het evenwichtsorgaan in verband staan en aan de hersenstam.

De psychiatrische problemen die vaak worden genoemd zijn: slapeloosheid, levendige dromen, angst, onrust, depressie, depersonalisatie, manische en paranoïde psychose, epileptische aanvallen en (neiging tot) zelfmoord.

Het risico van psychiatrische bijwerkingen is het hoogst voor mensen met een psychiatrisch verleden (of met familieleden met een psychische ziekte). Vrouwen hebben twee keer zo vaak last van negatieve bijwerkingen als mannen. Gebruikers van Lariam moeten extra voorzichtig zijn met alcohol of medicijnen (waaronder de anticonceptiepil) die effect hebben op de lever.

Malaria – of niet?

Sommige mensen die mefloquine als profylaxe gebruikten, hebben tijdens hun reis een driedubbele dosis genomen omdat ze dachten dat ze alsnog een malaria-aanval kregen. Dat is begrijpelijk, want de bijwerkingen van Lariam en de symptomen van malaria kunnen heel erg op elkaar lijken. Student Tim Notee kreeg bijvoorbeeld last van zweten, kortademigheid en koude rillingen. De dokter in Tamale heeft daarom eerst naar malariaparasieten gezocht.

Melanie van Riemsdijk beschrijft in haar doctoraalscriptie de volgende verschijnselen uit de prodromale fase van een malaria-aanval:

“depressie, zware hoofdpijn, rugpijn, diarree, misselijkheid, koude rillingen”
onderzoek van Riemsdijk in de NRC

Of iemand malaria heeft kan alleen worden aangetoond door een bloedtest. De parasieten zijn zichtbaar onder de microscoop.

Depressie, overmatig zweten, angstgevoelens, hoofdpijn, misselijkheid en rillingen zijn ook allemaal genoemd als bijwerkingen van Lariam. De bijsluiter waarschuwt dat dit soort verschijnselen vooraf kunnen gaan aan ernstige psychische problemen, die niet altijd uit zichzelf verdwijnen als je met het middel stopt.

De gevolgen van zo’n verkeerde inschatting kunnen groot zijn, want de kans op bijwerkingen van psychiatrische aard is 60 keer zo hoog bij de dosis mefloquine die voor een malariabehandeling wordt voorgeschreven.

Stress

Een interessant deel van de scriptie van Van Riemsdijk was een onderzoek naar de ervaringen van reizigers die zich bij de Travel Clinic van het Havenziekenhuis in Rotterdam hadden gemeld. De psychische bijwerkingen van Lariam worden namelijk ook vaak toegeschreven aan de stress van het reizen en opwinding over alle nieuwe indrukken. Ook jetlag kan bijvoorbeeld levendige dromen geven, dus het is niet altijd makkelijk om erachter te komen of de verschijnselen door Lariam worden veroorzaakt.

Bij dit onderzoek zijn mensen ondervraagd over hun ervaringen voor vertrek. Het ging dus alleen om de drie weken voor de reis, waarin mensen al begonnen waren met Lariam.

Bij deze groep rapporteerde 44,6% van de vrouwen minstens één symptoom, tegen 22,1% van de mannen. Er werd gebruik gemaakt van gestandaardiseerde vragenlijsten.

Conclusie: “Neuropsychiatrische bijwerkingen komen binnen drie weken na het starten met mefloquine voor. Dit is onafhankelijk van het reizen.”

Lariam en DMT

Tim Notee dacht onder invloed van Lariam dat hij de tweede zoon van God was. Hij had een manische psychose, waarbij hij zich in eerste instantie juist exceptioneel goed voelde. Zo iemand gaat normaalgesproken niet op zoek naar hulp. Gelukkig heeft hij zich uiteindelijk toch bij een dokter gemeld. Dimethyltryptamine (DMT) is een hallucinogeen middel, dat auditieve en visuele hallucinaties kan oproepen en de Nederlandse Wikipedia wordt beschreven als entheogeen. Je zou het kunnen gebruiken om ‘de god in jezelf’ te vinden. Sommige mensen hebben met dit soort middelen ervaringen gehad waar ze nog lang positieve herinneringen aan hadden. Als tripmiddel is het kortwerkende DMT echter veel meer geschikt dan mefloquine, dat een halfwaardetijd van 41 dagen kan hebben(!) Mefloquine wordt ook regelmatig beschreven als oorzaak van een paranoïde psychose; een afschuwelijke ervaring met levendige hallucinaties.

Ik had graag onderzoek willen vinden waarin de lange-termijngevolgen van de psychische problemen na Lariamgebruik nader werden onderzocht. Dat is me nauwelijks gelukt. Tips en eigen ervaringen zijn daarom van harte welkom.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s