Alles volgens protocol

Agnes Ringer beschrijft in haar doctoraalscriptie, Listening to patients, dat hulpverleners steeds vaker met dwingende voorschriften te maken krijgen. Zowel op de gesloten afdeling als in de ambulante zorg maakte ze kennis met o.a.:

  • handenwassen (wanneer + hoe)
  • welke vragen stel je aan een patiënt bij de eerste kennismaking
  • een verplichte diapresentatie voor psycho-educatie
  • een standaardvragenlijst om bij schizofrene patiënten het risico van zelfmoord in te schatten

Ringer stelde vast dat het steeds moeilijker werd om als hulpverlener je professionele inzicht te gebruiken:

“Soms doe ik stiekem wat nodig is voor een bepaalde patiënt. Daar moet ik dan tijd voor vrijmaken.”

Naast het hanteren van professionele standaarden werd het werk voortdurend schriftelijk gerapporteerd en geëvalueerd. Het personeel werd dus geobserveerd en beoordeeld, net als de patiënten.

“Als ik op huisbezoek ga, mag er tijdens het gesprek niet worden gerookt. Maar daar hebben de patiënt en de familie vaak behoefte aan, zodat ik het toch maar toelaat.”

Mensen waren bang voor sancties of ontslag. Het was vrijwel onmogelijk om de standaarden na te leven, want die waren gebaseerd op een geïdealiseerd beeld van de psychiatrische praktijk.

“Er is altijd wel iets aan de hand, dus we doen wat we kunnen. Je hebt hier niet de mogelijkheid om een geplande en samenhangende behandeling te geven. En trouwens, zodra iemand “stabiel” is of weer een beetje gaat functioneren, moet hij met ontslag.”

In de ambulante ggz was het standaardpakket in opkomst:

“De standaarden beïnvloeden de gesprekken die we met patiënten kunnen hebben. Er zijn inherente beperkingen. Wat voor de patiënt belangrijk is, is niet meer leidend.”

Ringer schrijft over Denemarken, maar daar vond ze hetzelfde streven naar bezuinigingen en efficiëntie als hier. Wie denkt dat het volgende standaardrecept iets gaat oplossen?

Pakket depressie (unipolair)

1 uur diagnose
1 uur lichamelijk onderzoek
5 uur medicijnconsult
6 uur individuele therapie
1,5 uur gezondheidsadvies
1,5 uur overleg met familie/partner
1 uur overleg met instanties
1 uur afronding

Totaal: 18 uur

En dan nog de psycho-educatie…

(Ik neem voor dit blog enige vrijheid met de beschrijving van Ringer.)

De hulpverlener probeert te werken met een verplichte diapresentatie over schizofrenie:

dia: “Welkom bij deze presentatie over schizofrenie.”

cliënt: “Ik voel me helemaal niet schizofreen. Ik heb er veel over gelezen, maar ik denk dat de beschrijvingen in boeken heel beperkend zijn, in vergelijking met je persoonlijke ervaring. Het gaat alleen maar over negatieve symptomen enzo, terwijl ik juist de inzichten en de spirituele betekenis belangrijk vind.”

hulpverlener: “Ik zeg ook niet dat je schizofreen bent. Je bent natuurlijk in de eerste plaats een persoon, maar wel een persoon met een stoornis. En daar wil ik graag wat meer informatie over geven. Laten we dus even verder kijken.”

Op de volgende dia staat, dat mensen met schizofrenie zich steeds verder gaan terugtrekken. Ze ontwikkelen sociale angst.

cliënt: “Dat was bij mij niet zo. Ik voelde me juist heel enthousiast en gedreven. Ik heb veel moeite gedaan om mensen over mijn inzichten te vertellen. En ik was ook niet bang voor anderen. Ik was juist bang om alleen te zijn.”

hulpverlener: “Niet alles hoeft voor iedereen te gelden. We lopen gewoon de presentatie door. De volgende dia gaat over de familie. Het is belangrijk om die bij de behandeling te betrekken.”

cliënt: “Dat zal moeilijk worden. Mijn familie wil er niet eens over praten. Ze hadden een vastomlijnd plan voor mijn toekomst. Nu ik een andere weg insla, zijn ze kwaad. Ze vinden me slap. Ik heb gebrek aan discipline. Ze vinden dat ik hier zonder hulp uit zou moeten kunnen komen. Ze willen niet eens toegeven dat ik opgenomen ben. Het past gewoon niet in hun plaatje.”

dia: “De familie staat dichtbij de patiënt. Zij kan het beste zien hoe het met hem of haar gaat.”

cliënt: “Ik heb al maanden geen contact.”

Heb je ook zulke ervaringen, als hulpverlener of als cliënt? Reacties zijn welkom.

Waar gaan we naartoe met de ggz?

Lang, lang geleden was psychologie geen wetenschap. Het was een hobby. Vooral mensen met gevoel voor introspectie voelden zich ertoe aangetrokken. Filosofen, romanschrijvers en dokters. Men probeerde de menselijke ervaring te begrijpen. Het ging daarbij om kwaliteit, niet om kwantiteit. Om inzichten, niet om aantallen. Willam JamesRalph Waldo Emerson en Dostojevski baseerden hun beschrijvingen op observaties, zowel naar binnen als naar buiten gericht. Dat vraagt om een open geest en het vermogen om vooroordelen en snelle conclusies te vermijden. Maar in de moderne samenleving was tijd steeds vaker geld. Men wilde resultaten die voor iedereen van toepassing waren. Daaruit ontstond de psychologie als wetenschappelijk experiment. De waarnemingen werden nu in het laboratorium gedaan, onder (zo veel mogelijk) gecontroleerde omstandigheden. De mens werd teruggebracht tot zijn waarneembare gedrag en het doel was dat gedrag te voorspellen en te beheersen. Een gesloten instelling zoals die in de scriptie van Ringer wordt beschreven is resultaatgericht. “We hebben de gemiddelde opnameduur teruggebracht tot 18 dagen.” Dat lijkt een goed resultaat, tot je ziet dat sommige mensen keer op keer terugkomen. Omdat ze in hun dagelijks leven van crisis naar crisis strompelen, ondanks de hulp.

Met dat standaard-depressieprogramma kun je misschien die 6 punten vooruitgang op de Hamilton-schaal bereiken. Dat is een standaardvragenlijst, dus het is een wetenschappelijk verantwoord, significant resultaat. Een bewijs dat de behandeling werkt. Een middel om de verzekeraars te overtuigen (en om de hulpverleners op hun efficiëntie te beoordelen). Maar, zoals Peter Gøtzsche zei: “We behandelen patiënten, geen psychiaters.” We moeten dus niet aan de dokters vragen welke resultaten ze bereiken. We moeten mensen vragen of ze gelukkiger zijn, of ze beter kunnen omgaan met spanningen en tegenslagen. We moeten vragen hoe ze door de dag komen, zonder dat te beperken tot mogelijkheid A, B, C en D.

En als we dan opnieuw echt nieuwsgierig worden naar de ervaring van de ander, kunnen we de eerste psychologen weer uit de kast trekken. Die hebben zinvolle informatie, uit een wereld zonder haast.

Advertenties

2 gedachtes over “Alles volgens protocol

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s