Een zaal vol psychiaters

“Dodelijke psychiatrie”, de Nederlandse vertaling van het boek van Peter Gøtzsche, werd aangekondigd in De Balie. De schrijver moest zich beperken tot het onderwerp depressie, er kwamen in hoog tempo dia’s voorbij en daarna mochten twee deskundigen reageren op zijn kritiek. Dat waren Peter Groot, een ervaringsdeskundige en onderzoeker die werkzaam is bij de Universiteit van Maastricht. (In een later artikel meer over zijn werk op het gebied van het afbouwen van antidepressiva.) en Frenk Peeters, een hoogleraar die depressie effectiever wil behandelen door een betere typering. Moderator Natasja van den Berg leidde het gesprek, voor een zaal vol psychiaters en een eenzame naturopaat.

Oorlogstaal, maar van wie?

Wie zijn boek: “Dodelijke psychiatrie” noemt, neemt stelling. Dat levert Peter Gøtzsche veel aandacht, maar ook veel kritiek op. Voorafgaand aan de presentatie stonden er beschuldigingen van antispsychiatrie in de krant. Dick Bijl schreef dat men niet graag in discussie wil met dit soort critici. Dat blijkt wel uit een opmerking van Damiaan Denys:

“Dat is oorlogstaal, daarmee voer je geen gesprek. Niemand wil terug naar de situatie dat honderdduizenden mensen zonder medicijnen in een instelling verblijven, opgesloten en vastgebonden. Dat zou er gebeuren als we medicijnen als antidepressiva zo goed als zouden afschaffen”

Damiaan Denys, voorzitter van de beroepsvereniging voor psychiatrie, in Trouw

Zoals bekend heb je voor een oorlog minstens twee partijen nodig en is de waarheid het eerste slachtoffer. Het is verleidelijk om partij te kiezen en alleen nog daders en slachtoffers te zien. Iedereen zoekt gehoor voor zijn eigen invalshoek, terwijl er nauwelijks wordt geluisterd. Ik heb dus maar even gewacht met het schrijven van deze blog. In het onderstaande stuk noem ik een paar punten uit de discussie die volgens mij van belang zijn. Dat doe ik niet als autoriteit, maar als geïnteresseerde.

Op de uitspraak van Denys valt wel wat af te dingen. Volgens Mad in America van Robert Whitaker, een goed gedocumenteerd boek over de geschiedenis van de psychiatrie, zijn het niet de pillen die ervoor gezorgd hebben dat mensen uit de inrichtingen kwamen. Men stelde meer eisen aan de kwaliteit van zorg. Dat maakte de bedden te duur. De grote gestichten werden gesloten en de psychiatrie gaf de medicijnen een nieuwe functie: major tranquillizers heetten voortaan antipsychotica. Het doel was niet langer om patiënten rustig te houden; de pillen grepen nu in op het neurotransmittersysteem. Ze werkten als ‘insuline bij diabetes‘.*

Onderzoek naar onderzoek

Peter Gøtzsche is gespecialiseerd in medicijnonderzoek. Op de site van psychiater en psychofarmacoloog David Healy rekent hij af met een aantal bekende mythes. Veel artsen baseren hun voorschrijfgedrag grotendeels op hun klinische ervaring, hun kennis uit de praktijk. Mensen met een depressie doen het vaak beter met medicijnen. Maar is dat het effect van de medicijnen, het placebo-effect of het natuurlijk verloop van de ziekte?

En hebben dokters alle relevante informatie? Depressieonderzoek duurt meestal maar een paar weken. De proefpersonen zijn met zorg geselecteerd en de resultaten worden bepaald door standaard vragenformulieren. Een significant verschil op de Hamilton schaal is het enige dat telt. Voor de persoonlijke ervaring van de gebruiker is geen aandacht. David Healy heeft jaren geïnvesteerd om niet-gepubliceerde onderzoeken naar de werking van antidepressiva bij gezonde proefpersonen boven water te krijgen. Kunnen mensen zich tot zelfmoord gedreven voelen door een pil? Geldt dat voor jongeren, voor ouderen of voor iedereen? Er is nog geen onomstreden antwoord op al deze vragen, maar er is zeker reden tot zorg.

Over de misstanden rond medicijnonderzoek schreef Gøtzsche al eerder. Hij zegt dat de problemen nergens zo groot zijn als in de psychiatrie.

“Martel de gegevens. En als ze niet bekennen, publiceer het onderzoek dan niet.”

Peter Gøtzsche in De Balie

Wat is nu eigenlijk het voornaamste punt van kritiek van Peter Gøtzsche?

Hij is van mening dat antidpressiva (en andere psychofarmaca) meer kwaad doen dan goed. Het gaat om medicijnen voor een ziekteproces dat op zichzelf al ter discussie staat. Met een werkingsmechanisme dat ter discussie staat. En met een geschiedenis die, vooral ook door het gesjoemel van de farmaceutische industrie, veel donkere momenten kent. Het verhaal kennen we allemaal: de gelukspil werd al snel het recept voor een nachtmerrie. Een pil voor depressie werd een pil voor angst, autisme, migraine, incontinentie en chronische pijn. We hoorden angstwekkende verhalen. Gøtzsche plaatste kleurenfoto’s in zijn boek, om de mensen waar het om gaat een gezicht te geven.

Nu zijn er twee partijen: Als eerste de mensen die vinden dat antidepressiva minder vaak zouden moeten worden voorgeschreven. Waarom niet een paar maanden aandachtig afwachten bij depressieve klachten? Dan geef je mensen gelegenheid om langs natuurlijke weg te herstellen. Of om andere middelen in te zetten, zoals lichaamsbeweging, mindfulness, een gesprek met de werkgever of aanpassing van de omgeving. Kan psychotherapie, een methode waardoor iemand zichzelf beter leert kennen, op de lange termijn niet meer opleveren dan pillen?

Zelf zou ik daar nog iets aan willen toevoegen. Een snelle diagnose, waarna het de eigen verantwoordelijkheid van de patiënt is om de bijsluiter te lezen lijkt me niet de juiste aanpak bij het voorschrijven van antidepressiva. Er is meer overleg nodig om te bepalen of medicijnen het beste antwoord zijn. En meer begeleiding. Want als de gebruiker denkt: “Dit gaat helemaal fout!” is het van het grootste belang dat zijn ervaring serieus genomen wordt.

Tot zover de ene groep. De andere partij wil stoppen, opruimen en opnieuw beginnen. Dat roept weerstand op bij de mensen die tevreden zijn met hun medicijnen.

Toch valt niet te ontkennen dat psychiatrie zonder psychofarmaca lange tijd een utopie was (zeker vanuit het perpectief van de hulpverleners). Inspanningen zoals die van Peter Gøtzsche brengen een discussie op gang en kunnen de ramen wijdopen zetten voor nieuwe alternatieven.

Bekijk dus in alle rust de presentatie bij balietv, lees het boek en trek uw eigen conclusies. Reacties zijn zeer welkom.

*Inmiddels wordt steeds vaker erkend dat de nieuwe antipsychotische medicijnen de kans op diabetes type 2 sterk verhogen. Toch veronderstelt men in wetenschappelijke artikelen bijna altijd dat de ziekte (in dit geval schizofrenie) zelf ook lichamelijke schade toebrengt. Het zou interessant zijn om een groep mensen die psychofarmaca gebruikt te vergelijken met een groep die dat niet doet. En dan op de lange termijn: gedurende vijftien of twintig jaar. We zouden de nadruk moeten leggen op de ervaringen van de patiënt. Op sociaal functioneren in werk, wonen en relaties. In de Westerse wereld is zo’n onderzoek vrijwel onmogelijk. Bijna de hele doelgroep gebruikt medicijnen of heeft ze jarenlang geslikt. In ontwikkelingslanden is een behandeling met medicijnen vaak niet beschikbaar. Onderzoek van de VN wees uit dat de prognose voor mensen met schizofrenie dan beter is. Volgens Harrow en Jobe is de lange-termijnprognose in alle gevallen beter zonder medicijnen, dus zelfs als mensen die in het verleden wel antipsychotica hebben gebruikt. Het stoppen met psychofarmaca is echter bijzonder moeilijk. Stapsgewijs afbouwen is noodzakelijk. Gemotiveerde begeleiding en steun van de omgeving meestal ook. Een impulsief besluit kan tot heviger klachten leiden dan iemand ooit heeft gehad. Medicijnen kunnen het neurotransmittersysteem blijvend beïnvloeden, bijvoorbeeld omdat het lichaam nieuwe receptoren maakt. Dan kan hypersensitiviteit voor bepaalde neurotransmitters ontstaan, met gevolgen die nauwelijks te onderscheiden zijn van de oorspronkelijke klachten (depressie of psychose). Over dit laatste probleem wordt op dit moment vooral gediscussieerd op fora van ervaringsdeskundigen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s