Schizofreen – van binnenuit

[…] Maar op een keer aan tafel werd hij
rood, greep naar de schalen,
vernielde ze, sprak dwaze dingen,
dokters zeiden, hij is schizofreen,
en dreigden hem, totdat hij werkelijk ging malen;
vrouwen en paarden joegen door zijn dromen heen.

Daar hij geen geld bezat om zijn bewakers mild te stemmen
loerden zij dag en nacht op hun verzonken prooi,
toen hij dit merkte, braken de laatste remmen,
en werd hij vastgebonden in een kooi.

De anderen hebben tranen om zijn heil vergoten,
maar hij verstond te doen, alsof ’t hem niet deerde,
toch is hij nog – uit voorzorg – ingespoten,
een weinig tijds, voordat men hem steriliseerde.

Thans kan men elken nacht zijn leger hooren kraken,
dan staat hij op en ziet zich in den spiegel naakt,
zijn moeder en zijn zuster blijven waken
dieper dan hij door doodsangst aangeraakt.

Daar blijft hij staan, totdat zijn lijf gaat trillen,
totdat het spiegelglas beschimmelt en beslaat,
totdat zijn vastgesloten mond het eenmaal uit zal gillen,
en zijn verslapte hand het glas aan scherven slaat.

Ed. Hoornik, 1935

De hele tekst van het gedicht vindt u hier, in de Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren. Ed. Hoornik was een dichter, die tijdens de tweede wereldoorlog werd opgesloten in het concentratiekamp Dachau. Eén van zijn bekendste gedichten heet hebben en zijn.

Fritz Niemand

Fritz Niemand groeide op in Duitsland. Een onderhuurster van zijn moeder, die wijkverpleegkundige was volgens het Nazistische concept van welzijn en volksgezondheid, wilde dat hij in een psychiatrische kliniek zou worden onderzocht. Daar hielden ze Fritz vierenhalf jaar vast. Men verklaarde hem schizofreen, behandelde hem met elektroshocks en steriliseerde hem.

In de jaren daarna probeerde Fritz Niemand aan het werk te komen en te blijven. Dat lukte uiteindelijk niet. Hij kreeg ontslag op medische gronden, maar iemand zonder arbeidscapaciteit was in de nationaal-socialistische maatschappij een nutteloze eter. Na opname in verschillende inrichtingen werd hij overgeplaatst naar Obrawalde. Daar werden patiënten (onder toezicht van de aanwezige artsen) op verschillende manieren vermoord.

Fritz Niemand overleefde het op uithongering gerichte dieet. Hij vluchtte kort voor het Rode Leger de instelling bereikte en keerde na de oorlog terug naar het huis van zijn moeder. Daar waren zijn ervaringen taboe.

De sterilisatie heeft Fritz Niemand levenslange schade berokkend. Het boek “Sprich nicht drüber!” beschrijft de strijd die hij heeft gevoerd. Na de dood van zijn moeder was hij alleen op de wereld. Er was geen reden meer om te verzwijgen wat hem was overkomen. Hij heeft alle juridische wegen bewandeld, elke invloedrijke politicus aangeschreven en lezingen gegeven op scholen over zijn persoonlijke ervaringen met de Nazi-droom van een beter mensenras.

Eugenetica in Nazi-Duitsland

Kort voor en tijdens de Nazi-tijd zijn in Duitsland vierhonderdduizend mensen onder dwang gesteriliseerd. Bijvoorbeeld omdat ze epilepsie hadden. Of doof waren. Of een vader hadden met een alchoholprobleem. Anderen waren werkloos, geestelijk gehandicapt of (naar de maatstaven van die tijd) sociaal onaangepast. Ook de Rijnlandbastaarden werden gesteriliseerd. Het regime zag burgers van gemengd ras als een bedreiging. Vijfduizend mensen stierven als direct gevolg van de ingreep.

In 1949 weigerden de regering en de rechterlijke macht de overlevenden te erkennen als oorlogsslachtoffer. De dokters en verplegers die de sterilisaties (in veel gevallen met volle overtuiging) hadden uitgevoerd gingen vrijuit. Na 1990 kregen sommige slachtoffers een eenmalige schadevergoeding. Om hiervoor in aanmerking te komen moesten ze bewijzen dat ze gesteriliseerd waren. Velen weigerden een vernederend lichamelijk onderzoek. Ze waren hun vertrouwen in de medische stand al tientallen jaren kwijt. De “Wet ter voorkoming van erfelijk belast nageslacht” werd in 2007 ongeldig verklaard.

Daar blijft hij staan, totdat zijn lijf gaat trillen,
totdat het spiegelglas beschimmelt en beslaat,
totdat zijn vastgesloten mond het eenmaal uit zal gillen,
en zijn verslapte hand het glas aan scherven slaat.
Ed. Hoornik

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s