Wat depressie NIET is

In een aflevering uit de serie House MD behandelt de dwarse dokter een psychiater, die de komende maanden nog vastzit op Antarctica. Er zijn complicaties. House denkt aan een auto-immuunziekte en schrijft Prednison voor. Kate reageert geprikkeld:

“Je schrijft medicijnen voor alsof ze in de uitverkoop zijn. Ik heb hier geen voorraden. Als ik de Prednison inneem, heeft mijn collega met astma straks geen pillen meer. Ik neem ze pas als ik een testuitslag krijg die bewijst dat ik ze nodig heb.”

“Als jouw patiënten om een testuitslag zouden vragen, was je snel uitgedokterd.”

House is berucht om zijn politiek incorrecte statements: soms zit er een juweeltje tussen het alledaags seksisme. Een psychiater waarvan de patiënten om tastbare bewijzen voor een psychische aandoening zouden vragen, kan haar praktijk wel sluiten. Er is geen enkel bloedonderzoek, geen foto van een neuronaal circuit, geen chemische onbalans of DNA-sequentie waarmee ze de aanwezigheid van een psychische ziekte kan aantonen.

Misinformed consent

Eén uitweg uit dit dilemma is valse voorlichting. Dokter House, een verklaard tegenstander van consent (en zeker van zoiets tijdrovends als informed consent) zou geen moment aarzelen, maar hij is de hoofdpersoon in een medische soapserie. De dagelijkse psychiatrische werkelijkheid is saaier en ingewikkelder.

Volgens de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) moet de arts de patiënt informeren over de voorgestelde medische behandeling. Daarna beslist de patiënt:

“Een belangrijk uitgangspunt van het gezondheidsrecht is dat de patiënt toestemming geeft voor het uitvoeren van een medische behandeling. Zonder toestemming is er immers sprake van een ongeoorloofde inbreuk op de integriteit van een patiënt.” website artsenfederatie KNMG

Volgens de KNMG is informed consent niet alleen juridisch noodzakelijk. Het is ook een voorwaarde voor een goede communicatie tussen arts en patiënt.

Of de patiënt een goede beslissing kan nemen, hangt natuurlijk af van de kwaliteit van de informatie:

“Ik vergelijk depressie altijd graag met suikerziekte, simpelweg omdat bij beide aandoeningen sprake is van aangetoonde lichamelijke ontregeling, waarbij bepaalde stofjes te weinig, te veel of in een onjuiste verhouding aanwezig zijn.”
Psychiater Esther van Fenema in de Post Online

De stofjestheorie

Het idee van een chemische onbalans als oorzaak van depressie is onzin. De vergelijking met diabetes ook. Dus waarom zou een psychiater haar patiënten dit verhaaltje vertellen?

Wetenschapssociologe Trudy Dehue legt dat glashelder uit in haar essay in de Groene Amsterdammer:

“Het idee dat psychofarmaca een ontbrekende stof vervangen suggereert niet alleen dat ze levenslang moeten worden geslikt, maar ook dat deze aanvulling net zoals bij diabetes de enige optie is.”
Citaat Trudy Dehue “Het ontbrekende stofje in het brein” in de Groene

De stofjestheorie werkt behandeling met medicijnen in de hand. Hij is dan ook bedacht op de reclame-afdeling van een pillenfabrikant.

(Lees De Depressie-epidemie voor het hele verhaal.)

Informed patient

De biologische psychiatrie moet steeds meer uitleggen. De voorhoede neemt inmiddels afstand van het stofjesverhaal, maar heeft niet echt een alternatief. Dat blijkt uit deze warrige definitie van een psychische stoornis, opgesteld door de redactie van het meest recente diagnostische handboek: de DSM 5:

“A mental disorder is a syndrome characterized by clinically significant disturbance in an individual’s cognition, emotion regulation, or behavior that reflects a dysfunction in the psychological, biological, or developmental processes underlying mental functioning. Mental disorders are usually associated with significant distress in social, occupational, or other important activities. An expectable or culturally approved response to a common stressor or loss, such as the death of a loved one, is not a mental disorder. Socially deviant behavior (e.g., political, religious, or sexual) and conflicts that are primarily between the individual and society are not mental disorders unless the deviance or conflict results from a dysfunction in the individual, as described above.”

Definitie uit de DSM 5, geciteerd in Psychology Today

Dus wat nu?

Er is geen eenvoudige oplossing. Wees kritisch. Check de informatie die je krijgt. Durf vragen te stellen.

NB: De tekst uit jaargang 4 van de televisieserie House is door mij (zeer) vrij vertaald.

Advertenties

10 gedachtes over “Wat depressie NIET is

  1. Ja al die medicatie, het voelt gewoon niet goed om met al die stofjes in je hoofd te gaan prutsen, toen ik langere tijd methylfenidaat achter elkaar had geslikt, voelde ik me ook gewoon echt niet meer mezelf ofzo.. Nu slik ik het alleen nog maar als het echt-echt nodig is bv bij belangrijke gesprekken ofzo want volgens mij moet je vooral niet teveel in je hoofd gaan rommelen, kijk bij sommige mensen is het natuurlijk anders he, het is niet altijd zo, maar ik denk dat er soms best snel en best gemakkelijk en best veel medicatie word voorgeschreven..

    Like

    1. Dank je voor je reactie, Martha. (En excuses voor mijn late reactie!)
      Ik denk ook dat er soms makkelijk en veel medicatie wordt voorgeschreven. En dat je daar als gebruiker op de lange duur problemen door kunt krijgen. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat al het medicijngebruik onzin is. Ik ben het met je eens: het gaat erom ieders persoonlijke situatie te bekijken en niet te snel naar de medicijnkast te lopen.

      Liked by 1 persoon

  2. Tja, een psychiater die ook meent dat het dragen van een witte jas iets oplevert. Voor wie: de client die daarmee denkt op een alwetend ouderfiguur terug te kunnen vallen? Of voor de psychiater zelf die daarmee de schijn wekt die status op basis van ‘ harde wetenschap’ via die jas over te brengen? Als dat dan zo is, waarom zijn er dan zoveel totaal tegenovergestelde visies in psychiatrieland? Hoe geloofwaardig is dat voor cliënten, waarvan een deel in staat is, al kunnen ze nooit de theoretische kennis van een psychiater hebben, zelf kritisch te denken en op onderzoek uit te gaan, ook als ze een stoornis hebben. Dat raakt de ego snaar van de deskundige en wordt veelal niet gewaardeerd is mijn ervaring. Ik zie nog steeds weinig eensgezindheid en vraag me wel eens af of die er ooit komt. En welk belang impliciet eigenlijk vooropstaat.

    Like

    1. Bedankt voor je reactie, Karel.
      Je noemt een heleboel aspecten tegelijk. Veel dingen heb ik me ook weleens afgevraagd. Mijn ervaring is dat hulpverleners die niet zo bang zijn om van hun voetstuk te vallen er geen bezwaar tegen hebben als de cliënt een beetje meedenkt: integendeel.
      Over de uiteenlopende meningen van psychiaters kan ik me ook verbazen. Volgens Niall McLaren, over wie ik eerder schreef, heeft dat te maken met het gebrek aan een onderliggende theorie, waar het hele gebouw van de psychiatrie op steunt. Ik denk dat hij gelijk heeft.
      Ken jij zijn werk?

      Like

      1. Ik ken zijn werk niet. Heb me wel een aantal jaren ongans gelezen aan boeken en theorieën over het onderwerp, waarbij de onwetendheid en tegenspraak als je die tegen elkaar af gaat zetten opvalt. Hoewel ze allemaal hun visie met veel overtuiging proberen over te brengen. Een beetje net als in de politiek eigenlijk, en dan moet je ook het resultaat maar afwachten. Ik denk zelf als het lukt de ( kwetsbare maar ook sterke) mens achter de stoornis of problemen te bereiken, vertrouwen te winnen en eigenlijk vanuit heel menselijke basisprincipes met elkaar om te gaan ( wat kinderen al kunnen, zit vlgs mij deels in de evolutie) de behoeftes, mogelijkheden en onmogelijkheden gaandeweg een proces wel duidelijk worden. Verder denk ik zelf dat er momenteel een fundamentele fou zit in hoe we als samenleving met elkaar om gaan. Ik denk dat als het minder hard wordt, minder individualistisch en er meer sociaal maatschappelijke samenhang zou zijn, het allemaal wat veiliger wordt. Als we een veilige basis hebben kunnen we ook weer groeien omdat we veilig landen als het even mis gaat. Dat zou m.i al een hoop psychiatrie en wanhoop schelen. Een zorgzame samenleving. Waarin voor iedereen een passend plekje is.

        Liked by 1 persoon

      2. Dat laatste ben ik helemaal met je eens. Heel lang geleden zag ik op tv een groep geestelijk gehandicapte mensen. Samen met begeleiders runden ze een veerboot. Dat werkte niet alleen prima, het gaf ook de passagiers een goed gevoel. Efficiëntie is niet alles.
        Verder denk ik dat het voor heel veel mensen met psychische klachten (of je dat nu een ziekte noemt of niet) een probleem is dat er geen ruimte is om slechte periodes te hebben. Gaat het “even mis”, zoals jij beschrijft, dan is je baan weg, je huis weg, je relatie weg, je vriendenkring uitgedund en zit je financieel aan de grond. Allemaal ervaringen die eraan bijdragen dat je je buitengesloten voelt.

        Like

  3. Ja, en als je je eenmaal buitengesloten voelt en in behandeling komt en aldaar ook veel hardheid en onverschilligheid ervaart begrijp je het niet meer. Het is natuurlijk zo dat er iets mis gegaan is en je ook zelf dingen moet veranderen, dat mag en moet benoemd worden. Er dient m.i echter veel meer naar het tempo dat de patient aaankan gekeken te worden daarbij, naar de samenhang in diens verhaal gekeken te worden zoals die dat zelf ervaart i.p.v te interpreteren met minimale gegevens op basis van de ‘deskundigheid’ van de hulpverlener, niet gelijk naar de ouders te wijzen als oorzaak, de bejegening af te stemmen op de patient, juist in een crisis( dan lijkt me ‘straffen’ niet op zijn plaats) , uit te gaan van zelfbeschikkingsrecht en niet ongevraagd door willen dringen naar de kern van iemand die iemand mag afschermen om zichzelf heel te houden. Hulpverleners mogen en moeten ook hun grenzen aangeven maar ook open staan voor kritiek op aspecten van de behandeling. Mijn ervaring is dat aan de ene kant snel volwassenheid en zelfstandigheid wordt verwacht( wat dus niet gaat in een crisis) maar aan de andere kant dus de daarbij behorende assertiviteit niet getolereerd wordt als daar kritische noten naar het systeem bij zitten. Je moet dus blijkbaar worden zoals zij je willen kneden. Iedereen zal begrijpen dat dat veel weerstand oplevert omdat dat juist een herhaling is van het ‘ entrapment’ waardoor velen juist in de psychiatrie terecht kwamen. En dat dit tot verslechtering leidt die men dan diagnostiseert als een opstandige gedragsstoornis ofzo waarna ze er weer extra pillen in willen duwen en het vernielende cirkeltje is weer rond. Ik zeg tegen mensen: als je het zo beleeft: ontsnap zo snel mogelijk en ga overleven in het dagelijks leven met indien mogelijk andere steunpunten en aangepaste doelen. Omring je met mensen die om je geven en kunt vertrouwen en laat de psychiatrie zich aan jou aanpassen ipv andersom. En een mens is geen verzameling symptomen op een lijstje. Ze zullen het goed bedoelen maar ze kennen je niet.

    Like

    1. Helemaal mee eens. Ik denk dat veel mensen psychische hulp zo ervaren (al zullen er misschien weinig zijn die het zo helder kunnen formuleren). Ik herken de vreemde paradox tussen het idee dat je zelfstandig zou moeten zijn, maar dan wel binnen het begrippenkader van de psychiatrische gezondheidszorg. Het hoogst haalbare is dan, dat je een patiënt ben met een chronische psychiatrische ziekte, maar wel goed aangepast. (Dat wil zeggen: niet lastig.) Als je psychische gezondheid opvat als het vinden van een vorm die voor jouzelf geschikt is, dan botst het al snel.
      En door het machtsverschil tussen hulpverlener en cliënt kan zo’n botsing ertoe leiden dat je er een diagnose bijkrijgt. Deze subtiele vormen van dwang worden voor zover ik weet nauwelijks besproken. Er is nu gelukkig meer aandacht voor de gevolgen van opsluiting en gedwongen medicatie en die problemen moeten ook worden aangepakt. Maar om de psychiatrie echt te veranderen, zou er een open gesprek moeten ontstaan tussen hulpvragers en hulpverleners over de thema’s die jij aansnijdt. Dank je voor je reactie.

      Like

  4. Wat deze onderwerpen betreft zijn er gelukkig steeds meer goede initiatieven. Leestip: ‘ uitgedokterd’ van Brenda froyen. Verder is psychiater Jim van os goed op dreef met de site’ schizofrenie bestaat niet’ en psychosenet. Naar humanisering van de geestelijke gezondheidszorg.

    Like

    1. Bedankt voor de tip.
      Wat Jim van Os zegt klinkt niet slecht. Het is de vraag of zijn collega’s ervoor open staan. De term “schizofrenie” wordt door het historische onderzoek van Mary Boyle teruggebracht tot een onduidelijke en steeds wisselende verzameling symptomen. Afschaffen is het meest zinvolle dat je ermee kunt doen, denk ik. Brenda Froyen kende ik niet, maar ik zal er zeker eens naar kijken.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s