Stiekem medicijnen geven

De partner van een man met de diagnose paranoïde schizofrenie geeft hem stiekem medicijnen. De huisarts werkt eraan mee. De familie staat erachter.

“Wat als je gelooft dat iedereen achter je aan zit, en het blijkt echt waar te zijn?”
Vrij naar een opmerking van crisispsychiater Jules Tielen

Kan dat zomaar? In Nederland? Er is in elk geval geen wettelijke basis voor. De makers van de Monitor beoordeelden de kwestie heel anders dan ik, dus ik vroeg me af of zoiets vaker voorkomt. Tot mijn verrassing vond ik dit verhaal terug als discussiestuk in Medisch Contact. (Vanwege de genoemde details lijkt het me waarschijnlijk dat we het hier over dezelfde zaak hebben.)

De uitzending van de Monitor ging over de problematiek rondom verwarde mensen. Het uitgangspunt was dat hulpverleners sneller zouden moeten ingrijpen. Jim van Os zei dat er beter naar de familie moest worden geluisterd. Een man die na eerdere psychoses als paranoïde schizofreen was gediagnosticeerd en die opnieuw in de war raakte kon blijkbaar wèl gedwongen worden opgenomen, maar niet gedwongen behandeld. Volgens psychiater Van Os was er in zo’n situatie sprake van een zorgvraag, al wilde deze cliënt al vijftien jaar niet met een zorgverlener praten. De familie, de buren, zelfs de woningbouwvereniging vond de situatie van de man met zijn twaalf honden onaanvaardbaar. Zo gaat het meestal rondom ‘verwarde personen’. Iedereen is het met elkaar eens en alle vingers wijzen in de richting van de GGZ. Misschien zou de hulpverlening om te beginnen moeten toegeven dat er geen eenvoudige oplossing is voor dit soort problemen. (Zie ook hier en hier)

De man waarover de uitzending ging kreeg boodschappen van hogerhand, via zijn blaffende honden. Mensen vertrouwde hij niet meer. Dat is begrijpelijk. Hij was niet alleen gediagnosticeerd als paranoïde schizofreen, hij werd ook echt belazerd.

Het is niet mijn bedoeling om cynische opmerkingen te maken over een onhoudbare situatie. Ik weet dat de hulpverlening aan mensen met ernstige psychische problemen ontoereikend is en dat toenemende spanningen in dit soort gevallen tot ondraaglijke druk op de familie, partner en kinderen leiden. Ik kan alleen niet om de feiten heen: een groot deel van dit probleem is iatrogeen. De angst van de cliënt werd volledig bewaarheid. Dat maakte elk perspectief op een vertrouwensrelatie met een hulpverlener onmogelijk.

In een paar zinnetjes werd uitgelegd hoe het allemaal zo gekomen was. Een eerste psychose leidde tot een vrijwillige opname. Dat was een afschuwelijke ervaring.

“Het valt niet mee om je broer in een dwangbuis te zien. Het was verschrikkelijk.” Opmerking van een familielid in de uitzending van de Monitor

Op de tweede psychose volgde een gedwongen opname. Het lijkt erop dat de cliënt na die ervaring zelfs niet meer met de huisarts wilde praten. En pillen slikken al helemaal niet. Zijn echtgenote, gemangeld tussen de eisen van haar partner en de veiligheid van hun twee kleine kinderen, vond een onorthodoxe oplossing. Zij ging regelmatig op consult bij de huisarts, bracht verslag uit over de situatie en diende stiekem antipsychotische medicijnen toe.

In Medisch Contact werden collega artsen gevraagd te reageren. Zeventien reacties staan op internet. “Gewoon doorgaan,” was de teneur. “Het gaat toch goed zo?”

Er kwamen een paar vragen bij me op:

  • De juridische aspecten leken alleen van belang als het om de vraag ging of de arts (tuchtrechtelijk) vervolgd zou kunnen worden. Er is geen wettelijk kader waarin deze aanpak mogelijk is. Hoe zit het met de rechten van de patiënt?
  • Het plotseling onderbreken van een langdurige behandeling met antipsychotica kan levensgevaarlijk zijn. Wat als de geheime toediening van het ene moment op het andere onmogelijk zou worden?
  • Antipsychotica hebben ernstige bijwerkingen. (Onder andere diabetes type 2, hartproblemen, beroerte, (statistische) verkorting van de levensverwachting met tientallen jaren, gewichtstoename van 30 kilo of meer.) De patiënt kon hiervoor niet worden gewaarschuwd en was dus volkomen afhankelijk van de opmerkingsgave van de omgeving.
  • Controle van de toestand van de patiënt werd volledig aan de partner overgelaten. Die was zelf geen arts. Regelmatig bloedonderzoek was onmogelijk.
  • De huisarts steunde dit beleid vijftien jaar lang, blijkbaar zonder naar een oplossing te zoeken. De stiekeme toediening van medicijnen kwam pas in gevaar toen zij plotseling moest worden vervangen wegens ziekte. De nieuwe huisarts vond deze gang van zaken bepaald niet vanzelfsprekend en zocht hulp en advies.
  • De psychiater die als externe deskundige werd benaderd had geen enkel probleem met de situatie. Hij vroeg zich alleen af of de nieuwe huisarts met een smoesje bloedonderzoek kon doen.

De vervangende huisarts werd voor een groot dilemma geplaatst. Hij/zij wilde de medicijnen niet stiekem toedienen, maar plotseling stoppen betekende een groot risico voor de patiënt. Een poging om de GGZ de verantwoordelijkheid te laten overnemen strandde. Uiteindelijk kwam de waarheid op tafel. De patiënt weigerde medicijnen te blijven slikken. In de twee jaar die volgden verslechterde zijn situatie (volgens de mensen die in de uitzending aan het woord kwamen). De partner en kinderen voelden zich gedwongen te verhuizen. De overlast in de buurt nam toe. Na de bedreiging van een buurman volgde een gedwongen opname. De cliënt weigerde behandeling. De rechter stelde hem in het gelijk.

De familie probeerde opnieuw een opname te organiseren. Bij een huisbezoek door een andere rechter, een paar weken later, sloot de man zich op in huis en liet niemand meer binnen. Uiteindelijk pleegde hij zelfmoord.

Dit is niet het verhaal van een verwarde man. Dit verhaal gaat over de schending van het vertrouwen waar ieder mens aanspraak op mag maken, ongeacht de diagnose die hij of zij ooit kreeg. Openheid. Informatie over de inhoud en de risico’s van een behandeling. Het recht om elke medische behandeling te weigeren. Een huisarts die het belang van de patiënt als uitgangspunt neemt, niet dat van de familie (hoe schrijnend de situatie ook is). Bescherming van je mensenrechten. Al deze dingen zouden vanzelfsprekend moeten zijn.

Dwang in de zorg heeft geen toekomst. Het brengt schade toe aan ons allemaal.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s