Gekte als excuus voor geweld

Een dode en vier gewonden bij een aanslag in Londen, gisteravond. Als we de reacties lezen lijkt het of er twee partijen zijn ontstaan. De eerste groep bagatelliseert terroristische motieven door te wijzen naar de psychische problemen van de dader, zoals Kevin Hurley, een voormalige terreurbestrijder bij de Londense politie:

“Allereerst: deze tragische gebeurtenis had elke dag kunnen gebeuren, in elke straat van onze steden, want er zijn zat geestelijk gestoorde mensen die in een ziekenhuis zouden moeten worden opgenomen en die gewoon rondlopen. Dit is niet ongewoon. We zouden niet te snel conclusies moeten trekken en zeggen dat dit terrorisme-gerelateerd is.” bbc news website, (mijn cursivering)

De tweede groep vindt dat de geestelijke problemen van de daders de aandacht afleiden van onderliggende terroristische motieven. Opvallend genoeg vind je deze mening vooral in de reacties onder de berichten. De geciteerde professionals zijn meestal mensen die de psychische gezondheid van de dader(s) als doorslaggevende factor zien.

Op basis van het eerste onderzoek noemt de politie de geestelijke gezondheid van de verdachte „een significante factor” Metro nieuws

Kevin Hurley is niet de enige die denkt dat zo’n aanval, gericht op burgers, op elk moment kan plaatsvinden in elke stad. De dreiging wordt overal gevoeld. Maar wat bedreigt ons nu precies? Gaat dit om acties met een duidelijk doel of om onbegrijpelijk gedrag (hier gebruikt als definitie van een geestelijke stoornis)?

Ik weet niet wat het motief was van de dader in Londen. Ik heb deze aanslag gekozen omdat daar nog geen duidelijkheid over is. Maar als ik lees dat we gestoorde mensen gewoon veel vaker moeten opsluiten heb ik daar wèl een mening over. Mijn mening is dat preventief opsluiten niet helpt.

Gek zijn of gek doen?

Psychiater Jules Tielens heeft lang met psychotische mensen gewerkt, op straat, in Amsterdam. Precies het soort mensen met een geestelijke stoornis (en vaak nog een heleboel andere problemen) dat in verband gebracht wordt met overlast en agressie op straat. Hij pleit ervoor dat we onderscheid maken tussen mensen die gek zijn en mensen die gek doen. Het is niet makkelijk om erachter te komen met wie je te maken hebt. Je moet een vertrouwensbasis te creëren waarin een gesprek over problemen, ideeën en motieven mogelijk wordt.

“Wat is uw hulpvraag?”
“Dat jullie opflikkeren, dat is mijn hulpvraag!”
Jules Tielens in het Parool

De vraag naar het motief van de dader kan dus niet gemakkelijk worden beantwoord.

Het verband tussen psychische problemen en agressie

Zijn psychische problemen en agressie synoniem, staan ze met elkaar in verband of is er een incidentele connectie?
Vraag uit een lang artikel over geestelijke gezondheidszorg en agressie van het NIH.

Er zijn criminelen met een psychische stoornis, mensen met psychische problemen die slecht om kunnen gaan met frustraties en teleurstellingen, mensen die door hun leefomstandigheden (bijvoorbeeld dakloosheid) veel vaker te maken hebben met geweld, mensen die door geweld voordeel behalen (geld, goederen, aanzien in een groep), mensen die geweld plegen onder invloed van alcohol, drugs of medicijnen. Er zijn ook mensen die slachtoffer zijn van mishandeling in de thuissituatie (aangeleerd geweld) en mensen die meegezogen worden in het geweld van anderen, zowel door oorlog, propaganda als in het voetbalstadion.

Volgens de Australische psychiater Niall McLaren maakt de biologische psychiatrie een fout door ziekteprocessen in de hersenen aan te wijzen als oorzaak van afwijkend gedrag. Elke vorm van gedrag vindt plaats onder bepaalde omstandigheden en kan tientallen oorzaken hebben. Een psychische aandoening is nooit een afdoende verklaring voor gedrag.

“Je moet wel ziek in je hoofd zijn om zoiets te doen,” denkt de krantenlezer.

De gevaarlijke gek uit de middenklasse

De Canadees David Carmichael had thuis nog een potje Seroxat liggen. Omdat het middel bij een eerdere depressie hielp, schreef hij zichzelf 40 milligram per dag voor toen hij opnieuw klachten kreeg. Deze keer werkten de pillen niet. Hij dacht aan zelfmoord, voelde zich onrustig, kon niet meer stilzitten. Hij verhoogde de dosis naar 60 milligram per dag. Zijn concentratie werd beter. Hij kon zonder emotie een plan maken om zijn eigen leven te beëindigen. Onderweg veranderde dat plan. Op 31 juli 2004 doodde hij zijn elfjarige zoon, Ian.

“Ik dacht dat Ian in de hel leefde, dat hij een permanente hersenbeschadiging had, dat hij mijn dochter zou vermoorden en mijn vrouw een geestelijke instorting zou bezorgen. Ik dacht dat hij andere kinderen pijn zou doen.” David Carmichaels website

David belde zelf de politie. Hij verwachtte dat hij levenslang zou worden opgesloten,maar dacht ook dat zijn familie begrip zou hebben voor zijn daad.

Zijn advocaat huurde een team van medische specialisten in om te bewijzen dat zijn psychose was veroorzaakt door zijn depressie. Een “depressie met psychotische kenmerken” is een veelvoorkomende diagnose uit de DSM. Na een opname in een forensische psychiatrische kliniek werd David Carmichael door de rechtbank in het Canadese London vrijgesproken. Hij was “vanwege een geestesziekte ontoerekeningsvatbaar.”

Carmichael was niet tevreden met die verklaring. Hij verweet zichzelf dat hij zonder overleg met een dokter had besloten om weer Seroxat te gaan gebruiken, maar hij denkt dat zijn moordzuchtige gedachten zijn veroorzaakt door het medicijn, niet door de ziekte. Of dat in zijn geval waar is, zullen we nooit weten, maar wie de termen “SSRI” “akathisia” en “agressie” intikt, ziet honderden gevallen van zelfmoord of moord, gepleegd door mensen die medicijnen tegen depressie gebruikten of er zonder af te bouwen mee waren gestopt.

Psychiater David Healy was de eerste die aantoonde dat fabrikanten van antidepressiva bepaalde bijwerkingen, waaronder pogingen tot zelfmoord, hadden verdoezeld. In een meta-analyse van onderzoek naar bijwerkingen van anti-depressiemedicijnen constateerden onderzoekers dat de gepubliceerde resultaten onbetrouwbaar zijn.

Voor David Carmichael zijn verschrikkelijke daad beging, was hij een goed functionerende vader van twee kinderen uit de middenklasse. Wat ook de oorzaak was: niemand had dit zien aankomen.

De spelregels van agressie en geweld

Als psychische problemen een reden zijn om mensen preventief op te sluiten, waar trekken we dan de grens?

“Elk complex probleem heeft een oplossing die simpel, helder en fout is.” H.L. Mencken

Als we geweld willen voorkomen, moeten we meer onderzoek doen naar de manier waarop ons gedrag tot stand komt. Waarschijnlijk wordt ons gedrag bepaald door ingewikkelde beslisprocessen in onze hersenen. Deze verlopen grotendeels buiten ons bewustzijn. We nemen alleen de top van de piramide waar. De processen worden beïnvloed door genetische aanleg (bijvoorbeeld onze aangeboren angst voor slangen), eerdere ervaringen, onze opvoeding (“Als je aanvallen wordt op het schoolplein, sla je erbovenop!”) onze overtuigingen (“Vrouwen moeten doen wat ik zeg, anders kunnen ze klappen krijgen.”) en hormonale processen (bijvoorbeeld de testosteroncyclus).

Onze persoonlijke spelregels liggen niet vast. Voortschrijdend inzicht in wat ons triggert en hoe we daarmee om willen gaan, kan tot gedragsverandering leiden. Ook de omstandigheden van mensen zijn niet onveranderlijk. Volgens psychiater Dirk de Wachter ontstaat er een kloof tussen winnaars en verliezers.

“De maatschappij raakt oververhit. Mensen vallen uit de boot.”
Dirk de Wachter, psychiater uit België.

Vanwege hun sociale omstandigheden en hun moeilijke positie op de arbeidsmarkt bevinden veel mensen met langdurige psychische problemen zich aan de verliezerskant, waar armoede, agressie en geweld veel vaker voorkomen dan in de rest van de maatschappij. Als we daar iets aan willen doen moeten we geduld hebben en tijd, geld en moeite investeren. Niet alleen de professionals, maar wij allemaal. Het zal nog veel moeilijker zijn dan het opsluiten of wegsturen van grote groepen mensen, maar het is de enige verstandige strategie.

Advertenties

Een gedachte over “Gekte als excuus voor geweld

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s