Het failliet van de psychiatrie

“De moderne psychiatrie is rijp voor de sloop. Dat is overduidelijk.”
Niall McLaren, psychiater, in zijn boek “Humanizing psychiatry, the biocognitive model”, uitgeverij Future Psychiatry Press, Ann Arbor MI, 2010

Er is heel veel mis met de moderne, biologische psychiatrie. De ziektebeelden overlappen elkaar, schizofrenie bestaat nietantidepressiva en antipsychotica doen niet wat ze beloven, het systeem steunt op dwang en stigmatisering en de lange-termijn prognose voor chronische psychiatrische patiënten is somber. Al deze aspecten verdienen aandacht, maar als we willen dat het in de toekomst anders gaat, moeten we terug naar de basis van de psychiatrie. Dat heeft Niall McLaren gedaan. En waar een theorie had moeten zijn, vond hij een groot, zwart gat.

“Het ergste dat met een wetenschap kan gebeuren is populariteit. Als bankzitters het kunnen begrijpen, of denken dat ze dat kunnen, is er geen hoop meer. De theorie is dan zo simplistisch geworden dat hij geen enkele link meer heeft met het onderwerp. Als in de psychiatrie elke leraar, maatschappelijk werker, psycholoog, verpleegkundige, drugs counselor, padvindersleider, chiropracticus en bemoeial-uit-de-buurt kan begrijpen hoe mensen in elkaar zitten: “een chemische onbalans in de hersenen”, dan weten ze er feitelijk helemaal niets van. Dat is omdat de zogenaamde biologische psychiatrie geen theorie heeft.” Niall McLaren, (zie hierboven)

Het geloof van Eric Kandel, Nobelprijswinnaar en psychiater

Eén van de hoogst gewaardeerde neurowetenschappers, Eric Kandel, ziet geen grenzen aan de mogelijkheden van de biologie om menselijk gedrag te verklaren:

“Alle gedragsstoornissen die psychiatrische ziekten veroorzaken zijn stoornissen in het functioneren van de hersenen.”

Hij zoekt een methode om gedrag te vertalen in hersenactiviteit. Zodra dat lukt maakt de psychiatrie een grote sprong voorwaarts, maar voorlopig moeten cliënten en critici rustig afwachten.

De biologische psychiatrie klinkt wetenschappelijk. Ze produceert handboeken, klachtenlijsten en artikelen vol ingewikkelde statistiek, maar McLaren graaft dieper en vindt aan de basis een geloof dat inmiddels zo’n 150 jaar oud is:

“Geestesziekte is hersenziekte,” zei Henry Maudsley in 1870. Hij droeg geen bewijzen aan en dat hebben zijn opvolgers ook niet gedaan.

Als de biologische psychiatrie een functionerende tak van wetenschap was, dan zou er een model aan ten grondslag liggen. Dat model zou veranderlijk zijn en voortdurend onderwerp van een levendige discussie. In de praktijk is er een orthodoxie, die met alle middelen beschermd wordt door de belanghebbenden. (En dat zijn niet de cliënten.)

Mind and brain

Humanizing Psychiatry is een pittig boek. Pas na de eerste tachtig bladzijden, die vooral over wetenschapsfilosofie en theorieën over het bewustzijn gaan, komen we toe aan de psychiatrische praktijk. Het is ook een belangrijk boek. Er is geen psychiatrisch model omdat filosofen sinds Descartes worstelen met begrippen als brein, ziel en geest, die vaak geen aanknopingspunten bieden voor de empirische wetenschap.

McLaren komt het een aanzet tot een biocognitief model. Om dat te doen, splitst hij het bewustzijn op in twee delen:

  • het rijk van de ervaring
  • het rijk van de cognitie (of de psychologie)

Hij kan ons niet uitleggen hoe een zintuiglijke ervaring precies werkt. Die is persoonlijk, levendig en onoverdraagbaar. (Ik kan niet zien hoe jij ‘rood’ ziet en vice versa.)

Met onze kennisfuncties zit het heel anders. We weten we niet hoe een beslissing precies tot stand komt, maar we kunnen wel onze mening geven.

Volgens McLaren is een beslissing het resultaat van een serie berekeningen die simultaan en onbewust plaatsvinden. Dit naar analogie van het werk van computerpionier Alan Turing. Het beslisproces is geautomatiseerd. Het is een logisch proces, gebaseerd op spelregels. Die regels ontstaan deels door opgedane ervaringen. Een ander deel zou je kunnen omschrijven als ‘menselijke natuur’. Een voorbeeld van dat laatste is de evolutionaire basis van onze angst voor slangen. Een slang roept een angstreactie op, lang voor we bedenken waar die precies vandaan komt.

Er is ook een adaptief cognitief systeem. Hier komt de reactie langzamer tot stand en wegen we argumenten voor we een beslissing nemen.

De totale set spelregels die iemand op een bepaald moment bezit, zou je persoonlijkheid kunnen noemen. Door onze kennis en ervaring kunnen we sommige regels veranderen, maar de instinctieve reacties blijven bestaan.

Er is niks mis met mensen

Het eerste voordeel van McLarens model is, dat het geen uitspraak doet over ziek en gezond gedrag. Er zit geen moreel oordeel aan vast.

“Veel deviant gedrag is een extreme variant van normaal gedrag, of zelfs normaal gedrag onder extreme omstandigheden.” Niall McLaren (zie hierboven)

Gedrag dat voortkomt uit onze menselijke natuur kan door biologische psychiaters worden beschouwd als onderdeel van een ziekte. Dat komt omdat zij alleen het gedrag in kaart brengen, niet de oorzaak of de omstandigheden. In het biocognitieve model is het wel belangrijk om uit te zoeken hoe iemands spelregels zijn ontstaan. Aan elk gedrag kan een ontelbaar aantal oorzaken ten grondslag liggen. En als het uit iemands persoonlijke spelregels volgt, heb je kans dat het keer op keer wordt herhaald.

McLarens systeem is complex en kwetsbaar voor storingen. Die ontstaan vaak door programmeerfouten; verkeerde regels die opgenomen zijn in het beslisproces. Het gaat dan om de software van het cognitieve systeem, niet om de hardware van de hersenen zelf.

Voor ons allemaal geldt dat ons brein veel kwetsbaarder is dan we graag willen toegeven. Het stelt hoge eisen aan temperatuur, zuurstofvoorziening en glucose. Zodra er een limiet wordt overschreden ontstaan verwarring en desoriëntatie.

“Een staat van verwarring is heel gewoon. Na zestig uur slaapdeprivatie beginnen gezonde mensen te hallucineren, maar bij ernstig zieke mensen gebeurt dit veel sneller, misschien al na een paar uur.” Niall McLaren (zie hierboven)

Die verwarring kan een zichzelf versterkend proces worden. Dat geldt bijvoorbeeld bij het ontstaan van een fobie of paranoïdie, aandoeningen die McLaren aan de hand van zijn eigen model heel goed kan beschrijven.

Van model naar praktijk

Als McLaren gelijk heeft en de oorzaak van psychische problemen (vaak) in de persoonlijkheid ligt, hebben medicijnen geen enkel effect.

“Als een psychiater medicijnen voorschrijft en ze werken niet, zou hij opnieuw naar de diagnose moeten kijken. In de praktijk gebeurt dat niet. Het probleem wordt bij de patiënt gelegd (“dit is een heel moeilijk geval”) en de doses worden verhoogd. Als dat vaak gebeurt, ontstaat er een slechte prognose voor de ziekte en kunnen medicijnfabrikanten erop aandringen dat mensen levenslang pillen slikken.”
Niall McLaren (zie hierboven)

De Australische psychiater Niall McLaren heeft zichzelf vijfendertig jaar geleden een opdracht gegeven: Hij wilde een verklaring vinden voor menselijke ellende die geen bovennatuurlijke elementen nodig heeft, maar die de menselijkheid bewaart. Welke weg hij ook insloeg, hij kwam steeds weer terecht bij de filosofie.

“Het omgaan met Aboriginals, van wie de cultuur van alle culturen op de planeet misschien het minst op de Westerse lijkt, dwong me om opnieuw onderzoek te doen naar de betekenis van mentale processen, psychische ziekte en cultuur. […] Zo kwam ik terug bij dezelfde vragen die ik had gehoopt achter me te laten.”

Na drieëndertig jaar vond hij een kleine uitgeverij die er een boek van wilde maken. Hij is kritisch, eigenwijs en gedreven om de fundamenten van de psychiatrie te veranderen. Zijn werk verdient meer aandacht dan het tot nu toe gekregen heeft.

Advertenties

2 gedachtes over “Het failliet van de psychiatrie

  1. Hoe je het ook went of keert, ik ben toch eigenlijk wel heel erg blij met de ggz en mijn psycholoog die daar aan gekoppeld is eigenlijk en ik hoop dat het nog even mag duren voordat het in elkaar stort want ik heb toch het idee dat hij me heel goed helpt met mezelf te leren managen.

    Like

    1. Goed om te horen! Ik denk ook niet dat het de bedoeling van McLaren is om te zeggen dat individuele psychologen of psychiaters geen goed werk kunnen doen. Hij heeft zelf nog altijd een praktijk, dus hij moet het gevoel hebben dat er ook dingen goed gaan. Toch denk ik dat het belangrijk is om te weten dat de wetenschappelijke basis van de biologische psychiatrie zeer wankel is. Vooral omdat mensen vaak denken dat juist deze vorm van GGZ ‘evidence-based’ is. Dat klopt echt niet.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s