“Chronisch” bestaat niet

“Het gaat er niet om wat je doet, als je het maar doet,” Camus, geciteerd in “Uitbehandeld maar niet opgegeven”, Detlef Petry, uitgeverij Ambo 2011

Detlef Petry is een psychiater die zijn werk vergelijkt met de opgave van Sisyphus, de man die in opdracht van de Olympische goden een rotsblok bergopwaarts moest duwen, om aan het eind van de dag te zien hoe het weer naar beneden rolde. Maar Sisyphus was niet alleen een man met een absurde taak. Hij was inventief en eigenwijs. En hij maakte het beste van bizarre omstandigheden.

Rehabilitatie

In zijn boek is Detlef Petry eerlijk, betrokken en loyaal. In navolging van Klaus Dörner koos hij bewust voor de groep die altijd achteraan staat: de chronische psychiatrische patiënten. Dit zijn mensen die niet op een behandel- maar op een verblijfafdeling wonen. Niemand verwacht dat ze beter worden, contacten met familie en vrienden zijn vaak minimaal en ze wonen al zo lang in de instelling dat het maar de vraag is of ze zich ooit weer kunnen aanpassen aan de omstandigheden buiten.

Niet de groep die het meeste carrièreperspectief biedt. Velen zijn jarenlang voortdurend psychotisch en reageren niet op antipsychotica. (Dat is overigens bij zo’n 25% van de mensen met een psychose het geval.) Er zijn hogere doseringen voorgeschreven, zwaardere middelen of combinaties van antipsychotica en andere psychotrope medicijnen (cocktails) of de behandelaar greep terug op oudere middelen, de zogenaamde klassieke antipsychotica. Meestal gaf dit geen duidelijke verbetering, terwijl mensen die decennialang antipsychotica gebruiken vaak wel allerlei lichamelijke problemen ontwikkelen. En wat is eigenlijk de taak van de psychiater als genezing niet haalbaar is? De biologische psychiatrie noemt deze patiëntengroep non-responders en gaat iets doen wat sneller resultaat belooft. Volgens Petry (een sociale psychiater) is het antwoord: rehabilitatie. Hij noemt dit allereerst een moreel begrip. Het gaat erom de individuele cliënt zijn of haar plaats als mens zoveel mogelijk terug te geven. Zo’n proces kost veel tijd.

“Ik heb [door Jean-Marie] goed geleerd dat je als psychiater niet actief moet binnendringen in de eenzaamheid van de mens. Als hij vertrouwen heeft gekregen, vertelt hij er misschien zelf wel over. En zo kan het gebeuren dat je er ook als psychiater pas na vele jaren een beetje achterkomt wat er in een mens omgaat.”
Detlef Petry, “Uitbehandeld maar niet opgegeven, uitgeverij Ambo, 2011

Rehabiliteren begint met een een belangrijke keuze. Wil je:

  • de cliënt trainen, zodat hij zich buiten de instelling zo goed mogelijk kan handhaven
  • de omgeving aanpassen aan de wensen en omstandigheden van de cliënt

Petry gelooft in het laatste. Het is karakteristiek voor hem dat hij de lange weg koos. Samen met de familie en vrienden van cliënten wilde hij hun leven in kaart brengen, om gaandeweg te ontdekken wat de werkelijke behoeften van elk individu waren.

Rehistorisering

“Ons motto was: geef hun als mensen hun leven terug en ga samen met hen op zoek naar hun levensgeschiedenis: waar ben je geboren, waar kom je vandaan, hoe ziet je familie eruit en wie waren je vrienden? Waar zat je op school of waar heb je gewerkt? Voor ons werd de levensgeschiedenis belangrijker dan de ziektegeschiedenis. De patiënten kregen hun gezicht als mens terug en hoefden zich niet langer te verbergen achter het masker van de zogenaamde chronische psychiatrische patiënt.”
Detlef Petry (zie hierboven)

Het gaat hierbij niet om de werkelijkheid (als die er al zou zijn), maar om het verhaal. Petry vertelt over Jessie, een vrouw met ijzersterke overtuigingen. Ze is al haar hele leven op zoek naar haar identiteit. Jessie gelooft dat haar moeder niet echt haar moeder is. Ze is trouwens ook geen Nederlandse. Haar hele jeugd en schooltijd heeft ze in Australië doorgebracht en het personeel van de grote psychiatrische instelling begrijpt maar niet dat ze terug wil, terug móét, omdat ze hier niet kan gedijen. Jessie vlucht naar Keulen, naar Engeland, zelfs naar de Canarische eilanden. Op al die plaatsen komt ze al gauw in een psychiatrische instelling terecht. Detlef Petry onderzoekt de mogelijkheden om Jessie naar een instelling in Australië over te plaatsen. Dat plan loopt uiteindelijk stuk, terwijl collega’s zich afvragen wat hij daarmee wilde bereiken:

“Andere hulpverleners namen mij niet meer serieus, omdat ik Jessie serieus nam.”
Detlef Petry (zie hierboven)

Petry weet ondertussen heel goed waar hij mee bezig is. Zijn werk heeft een sterke filosofische onderbouwing. Het meegaan in de vaste, steeds opnieuw uitgesproken wens van Jessie (of zelfs het meegaan in de psychose) schept een sterke band. Het is een “wij tegen de rest van de wereld”.

Hij koppelt geen diagnose aan Jessies gedrag en interpreteert het verhaal niet. Het is verleidelijk om haar gedroomde Australische afkomst in verband te brengen met het gevoel nergens thuis te horen, een tegenvoeter te zijn, onbegrepen en anders dan alle anderen. Maar het uitgangspunt blijft Jessie’s werkelijkheid, haar dagelijks bestaan en haar wensen voor de toekomst.

De psychiater als Sisyphus

Onze wereld is absurd. Misschien is dat nergens zo sterk voelbaar als op de afdeling voor chronische patiënten van een oude psychiatrische inrichting, die er nog net zo uitziet als honderd jaar geleden. Volgens de filosoof Camus heeft Sisyphus een manier gevonden om met de ongerijmdheden van het leven om te gaan. Hij duwt, heel langzaam, een rotsblok naar boven. Het is een bewuste keuze voor een langdurige strijd:

“Je moet niet de illusie hebben dat je die steen misschien elke dag een centimeter hoger kunt laten eindigen, want je weet dat dat niet kan. Dat is de kern van de rehabilitatie: je geneest mensen niet. Wat je ook doet, je krijgt die steen nooit op een punt waar je hem hebben wilt. En dat dien je te accepteren: Dat je mensen niet geneest, maar dat je ze in die zin herstelt dat ze weer hoop krijgen, de vrijheid krijgen om over iets van geluk in het leven na te denken. Er weer zin in te hebben.” Detlef Petry, “Uitbehandeld maar niet opgegeven”, uitgeverij Ambo, 2011

Over het werk en de cliënten van Detlef Petry is een prachtige documentaire gemaakt, die nog altijd te zien is op NPO gemist.

Advertenties

5 gedachtes over ““Chronisch” bestaat niet

  1. Wat een mooi stukje dit!! “Dat je mensen niet geneest, maar dat je ze in die zin herstelt dat ze weer hoop krijgen, de vrijheid krijgen om over iets van geluk in het leven na te denken. Er weer zin in te hebben.” gewoon echt prachtig!
    en deze: “de omgeving aanpassen aan de wensen en omstandigheden van de cliënt” Dat is zo waar!!! Ik denk echt dat wanneer we een aantal dingen (zoals bijvoorbeeld onderwijs) helemaal anders zouden aanpakken, het er zo anders uit zou kunnen zien in de ggz!

    Liked by 1 persoon

      1. ja ik zou de klassen kleiner maken, kinderen weer 2 aan 2 zetten in plaats van groepjes. Veel minder zelfstandig werken, juist weer meer klassikale uitleg geven, tuurlijk nog steeds zelfstandig werken, maar nu is het een beetje veel van het goede geworden vind ik zelf. Ik zou veel meer de rust in de klas willen hebben. Wanneer er gewerkt wordt, wordt er gewerkt en dan wordt er niet gelopen.
        Ik zou tussendoor veel meer tijd maken om te bewegen, iedere dag zorgen voor bewegen en ook tussen de lessen door korte beweegspelletjes met de kinderen doen zodat ze wel genoeg beweging kunnen krijgen en hun energie kwijt kunnen raken. Ik zou willen dat scholen fruit zouden aanbieden, dat ieder kind in de kleine pauze een appel oid krijgt omdat vitamines ontzettend gezond zijn en ik zou veel meer zitten op de sociaal emotionele kant van het verhaal. Nu zijn scholen vooral gericht op leren van slimme dingen, dat is ook heel erg belangrijker etc. maar er wordt vergeten hoe belangrijk dat sociale stukje is. En zo zou ik nog wel een paar dingen veranderen, maar dit is in een notendop denk ik toch wel het eerste dat ik zou doen.

        Like

      2. Dat lijkt me allemaal heel zinvol. Ik heb ook steeds het gevoel dat we zoveel geld zouden kunnen besparen als we daar beginnen. Geld dat nu naar hulpverlening, politie, jeugdgevangenissen en gezondheidszorg gaat.

        Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s