Psychiatrie zonder wachtkamer

Een GGZ-instelling had in een middelgrote stad een nieuw gebouw neergezet. Er was geen balie, geen bel, zelfs geen briefje met informatie voor nieuwe cliënten. Alleen een lange gang met dichte deuren waarachter onverstaanbaar werd gepraat. Wachtenden zaten op een plastic stoelzitting, die hufterproof was verankerd aan een stalen buis. Een lawaaiig apparaat zette vieze koffie, alleen voor mensen met een pasje. De gang (je kon het met de beste wil van de wereld geen wachtruimte noemen) grensde aan een glazen trappenhuis, dat het gebonk, het gepraat en de eindeloos zoemende telefoons enorm versterkte. Personeel liep schichtig langs: “Oogcontact is extra werk en moet tot elke prijs vermeden worden!” Wie per ongeluk op de verkeerde verdieping zat te wachten of om andere redenen verloren was geraakt kon er tot vijf uur ’s middags blijven hangen, onopgemerkt als een vergeten vuilniszak. Welkom bij de hulpverlening. Welkom op onze nieuwe behandelplek voor mensen met een onrustig hoofd.

Kan dat anders?

Bij Centrum De Brouwerij, bedoeld voor cliënten met psychose en aanverwante ervaringen in Amsterdam, hebben ze ook geen wachtkamer. Er is wel een grote tafel, waar de lunch wordt gebruikt door leden, medewerkers en vrijwilligers samen. En die zijn niet gemakkelijk van elkaar te onderscheiden.

Jules Tielens, oprichter, was gisteren te zien in een reportage van Brandpunt. Hij werkte tien jaar als straatpsychiater met dak- en thuislozen en heeft dus veel ervaring met moeilijke cliënten die geen blijk geven van ziekte-inzicht:

“Mensen willen niet beter gemaakt worden, want mensen met een psychose vinden dat de wereld gek is geworden.”

De cliënten hebben hem niet ontmoedigd, de eeuwige reorganisaties van de hulpverlening wel. Vandaar de wens om een kleinschalig centrum voor psychosehulp te starten met uitgangspunten die vanuit menselijk perspectief helemaal niet zo revolutionair zijn:

“De behandelaar moet niet alleen medisch behandelen, maar een vriendschappelijke en vooral langdurige relatie aangaan met de cliënt. Distantie wordt niet begrepen door mensen met een psychose.”

 

Een plek waar je graag komt

 

Een gedwongen opname is voor veel mensen met psychose-ervaring de grootste nachtmerrie. De Brouwerij biedt een prettige omgeving. Je kunt er zonder afspraak binnenlopen. Leden worden herkend en met vertrouwen benaderd. Dat is van groot belang als je vanwege je persoonlijke geschiedenis in een sociaal isolement zit. De koffie is lekker. Je kunt er gezond eten, yoga beoefenen of gitaar te spelen. Of zelf actief zijn als vrijwilliger. En ondanks het ruime aanbod is een ambulant centrum als dit, mede door de inzet van vrijwilligers, een stuk goedkoper dan een serie gedwongen opnames.

Voor een psychiater blijft het een interessante vraag hoe je een behandelrelatie opbouwt met iemand die ervan overtuigd is dat het probleem bij de wereld ligt. Tielen:

“Niet door te argumenteren over werkelijkheid en waan. Wel door goed te luisteren, een vriendschappelijke band aan te gaan en de stress te verminderen. Want stress, overspannenheid en slecht slapen, dat is waar ze last van hebben. Ze raken geïsoleerd en worden eenzaam.”

 

De professional zoekt naar woorden

Gebruikers van De Brouwerij heten leden. Het zoeken naar woorden zonder negatieve bijklank zegt in elk geval iets over de visie van de medewerkers. Mede-oprichter Martin Voerman droomde van een plek waar op een niet-medische manier wordt omgegaan met mensen die psychotische klachten hebben.

Voerman wil niet in diagnostische jargon met cliënten praten, maar de urgente vragen stellen: ‘Waar heb je last van? Stress? Slecht slapen? Een omgeving die zich te veel met je bemoeit?’ Het is belangrijk vertrouwen te scheppen door aan deze concrete klachten iets te gaan doen.

Medewerkers van De Brouwerij bezoeken leden thuis, desnoods meerdere keren per dag. Het centrum is tot tien uur ’s avonds open. Familieleden worden, in overleg, betrokken bij het proces. Bij een hoopvolle benadering van leden hoort ook het zoeken naar een zinvolle dagbesteding. De motivatie die iemand daaruit haalt is heel belangrijk en in de traditionele GGZ blijven iemands talenten meestal onderbelicht:

“De slechtste oplossing is mensen zinloze dingen te laten doen. Veel psychiatrische instellingen doen dat helaas nog. Houtgutsen of mandala’s tekenen. Of nog erger: aan de ene kant patiënten kaarsen laten maken om die achter hun rug weer om te smelten.”

Uit: Bemoeizorg, Jules Tielens en Maurits Verster, Uitgeverij De Tijdstroom, 2010.

Er is veel mediabelangstelling voor dit initiatief en de berichten over De Brouwerij zijn positief. Op de website staan enthousiaste reacties van een lid, een vrijwilliger en een familielid. Het zou fijn zijn als er meer van dit soort projecten waren, zodat mensen in hun eigen buurt een kleinschalig, laagdrempelig centrum hebben waar hun eigen doelstellingen en wensen maatgevend zijn. Eigen initiatief als het gaat om gezondheidsbevorderende activiteiten is een uitstekend idee. Uit de teksten die ik gelezen heb krijg ik de indruk dat De Brouwerij nog volop in beweging is, dat er nog steeds gezocht wordt naar antwoorden. Voor zover ik kan zien gebeurt dat in nauwe samenspraak met de gebruikers en zonder dwang of drang. Ik denk dat er ook filosofisch en ethisch nog een wereld te ontdekken valt en de meeste medewerkers komen (onvermijdelijk) uit de traditionele psychiatrie. Niet alles is uitgekristalliseerd. Maar dat is helemaal niet erg.

Citaten komen uit Brandpunt of van de website van De Brouwerij.

Mee eens? Mee oneens? Reageer!

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s