Depressie: het verhaal en de symptomen

Een verhaal over depressie

Depressie is een verstikkende, gestolde ervaring van boosheid en verdriet. [Als gevoelens van angst overheersen, wordt de aandoening gediagnosticeerd als angststoornis. In de beschrijvingen is vaak een aanzienlijke overlap met depressie. Het gaat er dus om welke emotie overheerst.] Mensen beschrijven gevoelens van waardeloosheid, hulpeloosheid en hopeloosheid. De ernst van de depressie hangt o.a. af van de symptomen, de duur en de invloed op het dagelijks functioneren. Er is sprake begripsinflatie: volgens een artikel over ethiek in de psychofarmacologie zien we depressie in de smaken ernstig, matig en completely ludicrous.

“Moeite om in slaap te vallen? Je hebt een depressie. Neem Prozac. Verlegen? Dat is een depressie. Neem Paxil. Je voelt je goed? Dat kan beter: neem Zoloft.”

Lichamelijke klachten kunnen voortkomen uit de psychische strijd. Het gaat dan om pijn, vermoeidheid, concentratieverlies, slapeloosheid, weinig trek in eten hebben of juist een overmatige behoefte aan koolhydraten en suiker. Ook chronische obstipatie en diarree komen vaak voor. Bij aanvang van de behandeling hebben depressieve mensen vaak geen idee waarover ze boos of verdrietig zijn. Sommige depressieve mensen zijn geagiteerd. Ze ervaren een hevige mix van onrust, angst en boosheid. Anderen gebruiken alcohol en drugs om hun gevoelens te beheersen. Depressieve mensen kunnen zelfmoordgedachten hebben, die variëren van de wens niet meer wakker te worden, tot gedetailleerde, obsessieve plannen om er daadwerkelijk een eind aan te maken.

Het onderliggende verhaal

In dit verhaal is de aanleiding voor de depressie bewust weggelaten. Die is uiterst persoonlijk en kan een mix zijn van karakter, trauma en levensproblemen. Mensen kunnen na maanden of jaren tot een inzicht komen dat helpt om depressie te genezen.

Een vrouw die zich bij een psychiater meldde vanwege ernstige stress op haar werk en en naderende verhuizing volgde cognitieve gedragstherapie in combinatie met Sint-Janskruid. Ze hield een dagboek bij, waardoor ze gaandeweg ontdekte dat haar depressie was veroorzaakt door veranderde levensomstandigheden. Ze was afkomstig uit de arbeidersklasse; haar ouders woonden nog in het huis waar ze was opgegroeid. Door haar carrière en haar huwelijk stapte ze over naar de middenklasse. Een verhuizing terug naar haar geboortestad riep allerlei gevoelens op, waarvan ze zich in eerste instantie niet bewust was. Dit leidde tot spanningen thuis en op haar werk. Haar therapeut schrijft:

“Aan het eind van ons werk gaf Lydia me een kopie van haar werkboek uit de cognitieve gedragstherapie en haar dagboek, dat ze bijhield tijdens de therapie. Het is interessant dat ze, zodra ze de werkelijke, onderliggende aanleiding van haar problemen had geïdentificeerd, stopte met de gedragsoefeningen en de lange lijsten die ze in haar werkboek maakte om prioriteiten te stellen. In haar dagboek beschreef ze de enorme “opluchting” bij de ontdekking van de kern van het probleem.”
Vertaald uit: Joseph Glenmullen, Prozac Backlash, Simon and Schuster, 2000

In Lydia’s geval betekende de herkenning van haar onderliggende probleem dat ze ermee kon omgaan. Drie jaar later had ze geen nieuwe problemen met haar familie of op haar werk gehad. Ze was niet meer depressief geweest.

Sneller & goedkoper

Psychotherapie en andere gesprekstherapieën zijn geen wondermiddelen. De vraag naar de aanleiding van een depressie kan niet altijd worden beantwoord. Soms kan dat wel, maar is het trauma zo groot dat praten geen blijvende verlichting geeft. Toch lijkt het erop dat symptoombestrijding als depressiebehandeling vooral wordt aanbevolen vanuit de wens problemen sneller en goedkoper aan te pakken. Volgens de richtlijn moet er sprake zijn van een ernstige depressie voor de cliënt ook maar over de drempel van de psychotherapeut mag stappen.

Depressie als invuloefening

Als je in vijf minuten een diagnose wilt stellen, heeft het verhaal hierboven weinig nut. Ook in het gestandaardiseerde wetenschappelijke onderzoek naar behandeling van depressie is nergens een hokje waar het verhaal van Lydia in past. Daarom werkt men met gestandaardiseerde vragenlijsten, zoals de Hamilton Rating Scale for Depression.

Deze vragenlijst wordt ingevuld door de behandelaar:

  • Hoe laat gaat u meestal naar bed?
  • Hoe lang duurt het voordat u inslaapt?
  • Langer dan een half uur?
  • Was dat de afgesproken drie nachten het geval?

Slaapproblemen worden hier in kaart gebracht als symptoom van depressie. Het lijkt een eenduidige reeks vragen, maar er wordt niet geïnformeerd naar de achtergrond van de slaapproblemen. Slaapproblemen worden hier gezien als een symptoom van de hersenziekte depressie, zoals koorts een symptoom is van de virusziekte mazelen.

De Hamiltonschaal vraagt ook naar zelfmoordneigingen:

  • Heeft u deze week het gevoel gehad dat het leven voor u niet meer de moeite waard is?
  • Heeft u de wens niet meer te leven?
  • Heeft u gedachten of plannen om een einde aan uw leven te maken?

Dit is een veel moeilijkere vraag. De cliënt kan er bijvoorbeeld voor kiezen om:

  • De behandelaar/zichzelf niet ongerust te maken door erover te praten
  • Een milder antwoord te geven (wel gedachten, geen plannen)
  • Een sociaal wenselijk antwoord te geven: als het onderwerp controversieel is, neemt die kans enorm toe. Het is ook bekend dat zelfmoord in sommige religies onaanvaardbaar is.
  • De symptomen aan te dikken (bijvoorbeeld uit angst op een wachtlijst te komen)
  • Een gedwongen opname te voorkomen door zelfmoordneigingen te ontkennen

Bij het antwoord op deze vraag wordt nadrukkelijk gevraagd naar het inzicht van de behandelaar. Die kan misschien uit non-verbale signalen opmaken wat de cliënt denkt of voelt, maar ook dat is subjectief.

Interessant is, dat het aantal punten voor zelfmoordgedachten gelijk is aan dat voor een inslaapstoornis. De test kan geen onderscheid maken tussen de verschillende symptomen.  Bovendien zijn er drie vragen over de slaap: de inslaapstoornis, de doorslaapstoornis en het vroeg ontwaken. Als iemand de test afneemt zoals hij op papier staat, wegen slaapproblemen dus drie keer zoveel als zelfmoordneigingen.

Bij onderzoek, bijvoorbeeld naar de werkzaamheid van medicijnen bij depressie, wordt de Hamiltonschaal niet alleen gebruikt om erachter te komen of iemand depressief is. Aan het eind van de behandeling met een placebo of het echte middel vraagt men de proefpersoon om de lijst opnieuw in te vullen. Een paar punten minder op de Hamiltonschaal is dan het bewijs dat het medicijn (of de placebo) mensen minder depressief maakt. We zijn dan al heel ver verwijderd van Lydia’s persoonlijke verhaal.

 

 

 

Advertenties

Een gedachte over “Depressie: het verhaal en de symptomen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s