Opname, de bijwerkingen

“Elf jaar geleden heb ik ongeveer vijf maanden doorgebracht als patiënt in zes verschillende inrichtingen. De ervaring heeft me totaal gedemoraliseerd. Ik had mezelf nooit als erg sterk beschouwd, maar na de opnames was ik overtuigd van mijn eigen waardeloosheid. Mij was verteld dat ik niet buiten een instelling zou kunnen leven. Ik was bang dat mensen erachter zouden komen dat ik een ex-patient was en dat ze op me zouden neerkijken, net zoals ik dat zelf deed.”
Judi Chamberlin, On our own, MIND publications, 1977

Judi Chamberlin werd opgenomen als gevolg van een depressie na een miskraam. Ze eindigde als ‘schizofreen’, opgesloten in een staatsziekenhuis. On our own beschrijft haar ervaringen en de mogelijke alternatieven. Het bijzondere van Judi’s verhaal is dat het goed afloopt. Ze keerde terug in de maatschappij en heeft zich de rest van haar leven ingezet voor de rechten van cliënten in de psychiatrie en voor de ontwikkeling van eigen initiatieven voor de opvang van mensen in een crisissituatie. Ervaringsdeskundigen beschikken over kennis die professionals niet hebben:

“Mensen die zelf patiënt zijn geweest weten uit ervaring dat warmte en ondersteuning […]  hielpen en dat het niet helpt om als onbekwaam te worden bekeken en behandeld. Zelfs als iemand zelf angst en verdriet ervaart, kan hij anderen behulpzaam zijn.”

Judi vroeg mensen oog te hebben voor problems in living, de gevolgen van eenzaamheid, het gevoel een buitenstaander te zijn, boosheid en armoede. Psychiaters zijn zelf vaak afkomstig uit de middenklasse. Ze hebben geen ervaring met het soort problemen dat voor cliënten dagelijkse kost is.

Vanuit haar zoektocht naar werkelijke alternatieven voor psychiatrie naar het medisch model, noemt Judi een aantal kenmerken van zulke voorzieningen.

In een werkelijk alternatief systeem:

  • bepaalt de bezoeker van de voorziening of er hulp/begeleiding/advies nodig is
  • zijn er verschillende voorzieningen beschikbaar in de buurt, die democratisch gerund worden en waar de cliënten beslissingsmacht hebben
  • worden mensen niet beschouwd als ziek of gezond, maar als mensen die naar hun beste vermogen in het leven staan
  • worden unieke en speciale behoeften gezien en erkend (bijvoorbeeld van leden van etnische minderheden en LGBT‘s)
  • wordt niet door medewerkers/vrijwilligers over de bezoekers vergaderd of gerapporteerd

De beschrijving van psychiatrische inrichtingen in het Amerika van de jaren 1960 lijkt misschien gedateerd, maar de spelregels zijn niet veranderd.

“Het was een teken van gezondheid om je aan de regels te houden. […] Als je niet kon opschieten met de dokter die je toegewezen kreeg, was dat een nieuw bewijs dat er iets mis was – met jou.”

Ze maakte de opkomst mee van de therapeutische gemeenschap. Ook de beperkingen van die zogenaamde democratische manier van behandelen zag ze haarscherp:

“Twee keer per week hadden we TC, bijeenkomsten van de therapeutische gemeenschap. Dat was een beproeving – om in een kamer vol mensen over je problemen en gevoelens te praten. Aanwezigheid was verplicht en als je niet uit jezelf sprak, kon je een gerichte vraag verwachten van één van de dokters. De dokters hadden het er vaak over dat we een ‘gemeenschap’ waren.”

In een totale institutie, zoals we die kennen uit de beschrijvingen van de socioloog Erving Goffman, wordt ook je vrijetijdsbesteding bepaald door het regime. Naar huis bellen wordt een privilege, barbecuen doe je achter een manshoog hek en sommige mensen kunnen niet lezen, omdat hun bril in beslag genomen is als gevaarlijk voorwerp. Wie zich in een totale institutie wil handhaven, ontwikkelt het vermogen om geloofwaardig te liegen. Judi ziet bij lezingen mensen glimlachen als ze daarover praat. Dat liegen houdt niet op bij ontslag:

“Ze zei dat we de waarheid moesten vertellen over onze opname als we gingen solliciteren. Ik zei niet dat ik al had gepland om erover te liegen. Ze vroeg of ik naar een kliniek voor nazorg wilde en ik zei dat ik een psychiater met een privépraktijk zou zoeken. Ik was bang om tegen haar te zeggen dat ik klaar was met de psychiatrie.”

Jaren na haar opname beleefde Judi Chamberlin opnieuw een persoonlijke crisis. Ze maakte gebruik van een alternatieve voorziening voor crisisopvang. Dit was een veilige omgeving waar ze haar pijn en haar angst doormaakte tot ze haar zelfgevoel terugvond. Deze keer kwam ze sterker uit haar crisis.

Mensen verlaten een traditionele psychiatrische instelling met het gevoel dat ze hun eigen oordeel niet kunnen vertrouwen. Ze zijn bang om beslissingen te nemen, overdreven volgzaam tegenover autoriteiten en angstig voor de buitenwereld. Het gebruik van psychofarmaca versterkt dit alles nog. Het kost mensen soms jaren om te ontdekken dat ze hun leven zonder hulp van experts kunnen leiden. Behandelaars, ook de goedwillenden, houden deze afhankelijkheid in stand.

“Professionals in de geestelijke gezondheidszorg zijn vaak sceptisch over echte alternatieven omdat ze patiënten niet als competente mensen kunnen zien. In de geprofessionaliseerde vormen van alternatieve zorg, gebaseerd op een partnerschap model, is de professional altijd de senior-partner. Echte alternatieven zijn bedreigend omdat de noodzaak voor de inbreng van professionals wegvalt.”

Wie On our Own leest, moet wel tot de conclusie komen dat de inzet van mensen met persoonlijke ervaringen in de psychiatrie noodzakelijk is om tot een nieuw antwoord te komen op levensproblemen in de breedste zin van het woord. Judi Chamberlin beschikt over inzichten die niet kunnen worden aangeleerd. Ze waarschuwt terecht voor mensen die het systeem alleen wat menselijker willen maken: als de basis (het medisch model) niet deugt, zijn veranderingen geen echte verbeteringen.

 

Advertenties

2 gedachtes over “Opname, de bijwerkingen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s