Opsluiting en gedwongen behandeling

Fragment uit een brief van Antonin Artaud aan de gestichtsdirecteuren, geschreven in 1925

“Heren,

De wetten en de gewoonte verlenen u het recht de geest te meten. Deze geduchte souvereine rechtsmacht oefent u naar eigen goeddunken uit. Laat ons lachen. De goedgelovigheid van de beschaafde volkeren, van de geleerden en de bestuurders tooit de psychiatrie met God mag weten welk een bovennatuurlijke kennis. Het oordeel in het proces van uw beroep staat al bij voorbaat vast.”
(vertaling J.F. Vogelaar, via dbnl)

Tien jaar na zijn brief werd Artaud zelf opgesloten. Hij leed aan waanbeelden en tics. Hij schreef dat juist het individualisme van mensen ze kwetsbaar maakt voor dwang en opsluiting. “Alle individuele daden zijn anti-sociaal,” zegt de kunstenaar Artaud.

“Gekken zijn bij uitstek de individuele slachtoffers van de sociale dictatuur: in naam van de individualiteit die wezenlijk is voor de mens eisen wij de bevrijding van deze slaven van  het gevoel; omdat ook de wet niet de macht heeft alle mensen die denken en handelen op te sluiten. Zonder het absoluut geniale van de uitingen van sommige gekken te willen benadrukken, verklaren wij – voor zover wij bevoegd zijn hierover te oordelen – de volstrekte legitimiteit van hun opvatting van de werkelijkheid en van alle daden die eruit voortvloeien. Het is wenselijk dat u daaraan denkt als u morgenochtend tijdens uw rondes zonder woordenboek een gesprek probeert te voeren met mensen aan wie u slechts superieur bent dankzij uw macht.”

Artaud doet geen concessies. Elke opvatting over de werkelijkheid is legitiem, ook als ze maar door één persoon onderschreven wordt. Van een gevaarscriterium was in zijn tijd nog geen sprake en de inrichtingen zijn in veel opzichten humaner geworden dan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Toch kan zijn brief ook vandaag nog aanzet geven tot een fundamentele discussie over opsluiting en gedwongen behandeling.

Dwang in de 21 eeuw

Dwang kent in de psychiatrie steeds nieuwe verschijningsvormen. In Canada waarschuwt Bonnie Burstow dat mensen steeds vaker vanuit de instelling in een beschermde woonvoorziening worden geplaatst, op voorwaarde dat ze hun medicijnen blijven slikken. Volgens de internationale organisatie MindFreedom is het in 43 Amerikaanse staten wettelijk mogelijk om medicijngebruik thuis dwingend op te leggen.

In een artikel uit 2008-9 in the International Journal of Mental Health haalt de Italiaanse psychiater Germana Agnetti de brief van Artaud aan, omdat hij tot de kern gaat van het probleem van de gedwongen behandeling:

  1. Artaud betwist het recht van psychiaters om de menselijke geest in te kaderen.
  2. Volgens hem is er geen aantoonbaar onderscheid tussen gekte en normaliteit.
  3. Opsluiting komt voort uit het conflict tussen individuele vrijheiden en de maatschappelijke eis tot conformiteit.
  4. Artaud stelt dat opsluiting altijd een vorm van onrecht is, ongeacht de geestelijke staat van het de betrokkene.

In een lang artikel  van de Nederlandse psychiater Kortmann worden psychiaters opgeroepen om het gevaarscriterium uit de  Wet BOPZ ruim te interpreteren. Een beetje dwang aan het begin van de behandeling zou een heleboel dwang in een later stadium kunnen voorkomen. Kortmann meent dat de psychiater het belang van de patiënt soms beter kan zien dan de patiënt zelf. Het is de vraag of dat waar is: zijn hele interpretatie steunt op het medische model, dat door anderen als eenzijdig, of zelfs als ongegrond wordt beschouwd. Er zijn ook ethische aspecten. Thomas Szasz schreef al dat de rol van gevangenbewaarder niet met die van therapeut te combineren is. Hijzelf wees die combinatie pertinent af.

Vanuit de cliënt bekeken is het argument dat iemand een acuut gevaar voor anderen betekent waarschijnlijk het enige overtuigende. De Amerikaanse vereniging voor psychiaters (APA) geeft in haar handboek echter toe, dat psychiaters gewelddadig gedrag niet kunnen voorspellen of genezen. Zo lezen we in een overzichtsartikel van Laura K. Haddad:

“The “dangerousness” standard […] remains elusive, ambiguous and perhaps artificial because of the unlikelihood of accurate application.”

Jammer dat de toenmalige directeuren Artauds brief niet beter hebben gelezen.

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s