Diagnose in de psychiatrie

“A straight talking introduction to …” is een serie boeken over psychische gezondheid. Ze zijn makkelijk leesbaar, handzaam en niet-dogmatisch. Ze worden niet gesponsord door een medicijnenfabrikant. Toen ik het deeltje over psychiatrische diagnose las, dacht ik dat het een uitstekende vervanging zou zijn voor de informatiefolders van het Trimbos instituut. Die beschrijven psychische problemen als ziekte en propageren een combinatie van praten en pillen als panacee.

Lucy Johnstone is klinisch psycholoog en stelt de hele psychiatrische diagnose ter discussie. Ze is van mening dat het medische model als benadering voor psychische klachten vooral belangrijk is voor psychiaters. Voor cliënten werkt een diagnose in eerste instantie vaak als een opluchting, maar later maakt het label mensen machteloos, hulpeloos en hopeloos. Het suggereert dat jij door een lichamelijk defect niet om kunt gaan met stress en met de problemen die in elke mensenleven voorkomen. Dat je altijd hulp en of medicijnen nodig zult hebben. Dat je er genoegen mee moet nemen om onder je niveau te presteren. De omgeving, die bekend is met de diagnose, helpt vaak om dat beeld te bevestigen. Toch zijn sommige mensen erin geslaagd om daaraan te ontsnappen.

[…] in truth, there had never been anything wrong inside of me. I was no different from any other person and the intense emotional and psychic pain I’d felt for much of my life was not a ‘symptom’ to be treated, but rather a part of the vast spectrum of human experience, as well as the direct result of the ‘mental health system’ in the first place.

Laura Delano, geciteerd in het boek van Johnstone

Johnstone waarschuwt mensen die afscheid willen nemen van hun diagnose. Hulpverleners kunnen daaruit de conclusie trekken dat je geen ziekte-inzicht hebt, wat kan leiden tot langere opnames en gedwongen medicatie. In tegenstelling tot het hebben van een lichamelijke ziekte houdt de diagnose van mensen met psychische klachten vaak in dat ze zelf niet weten wat goed voor ze is. Dat is een heel gevaarlijke gedachte. Je hoeft dan niet meer naar het verhaal van cliënten te luisteren, want het inventariseren van symptomen is genoeg. Traumatische ervaringen die vooraf gingen aan de psychische klachten worden in de ogen van sommige hulpverleners irrelevant. Het gaat tenslotte om een aangeboren defect, een circuit van neuronen dat verkeerd is aangesloten of een ongelukkige combinatie van genen. De theorie dat medicijnen een bepaald evenwicht in de hersenen zouden kunnen herstellen past daar natuurlijk uitstekend bij. Maar ook dat is helaas niet waar.

Lees bijvoorbeeld De Depressie-epidemie van Trudy Dehue over de oorsprong van de stofje-in-mijn-hoofd theorie of Toxic Psychiatry van Peter Breggin over de medicijnen die vanuit het perspectief van de gebruiker vaak meer kwaad dan goed doen. Overigens wordt door professionals gewaarschuwd dat het heel gevaarlijk kan zijn om plotseling te stoppen met medicijnen voor psychische klachten. Stoppen kan tot een verheviging van de oorspronkelijke klachten leiden. De kritische psychiater Joanna Moncrieff introduceert een andere manier om samen met de cliënt te kijken naar de voor- en nadelen van medicijngebruik. Het idee dat medicijnen een specifiek antwoord zijn op de diagnoses uit de DSM 5 is volgens veel deskundigen nooit meer dan wensdenken geweest.

Als klinisch psycholoog heeft Johnstone een alternatief voor de medicalisering van psychische klachten. Ze stelt voor dat de hulpverlener (of ervaringsdeskundige) samen met de cliënt werkt aan een narratief. De vraag die je kunt stellen is:

“Wat is er met je gebeurd?” in plaats van “Wat is er mis met je?”

In de praktijk blijkt dat mensen zelf kunnen verwoorden wat hun problemen zijn en welke hulp daarbij past. Helaas willen verzekeraars die hulp alleen betalen als er sprake is van een diagnose. Om beter te worden moet je dus erkennen dat je ziek bent. Dat is een vicieuze cirkel, want de diagnose maakt je waarschijnlijk zieker dan je was. Ook blijven de sociaal-economische omstandigheden, de culturele factoren en de invloed van gezin of partner op die manier buiten beeld. Door grote groepen mensen van een psychiatrische diagnose te voorzien, kun je verbergen dat de westerse neoliberale maatschappij wel heel veel eisen stelt aan de scholier, de tempobeursstudent en de flexibele werknemer.

Mijn punt van kritiek op Johnstone is dat ze mensen aanraadt om ondergronds te werken aan het losweken van dat label. Zo voorkom je repercussies van het systeem, dat is waar, maar zelf is ze ook van mening dat het systeem op de schop moet. De professionals, die voor hun beloning en hun aanzien afhankelijk zijn van de medicalisering van psychische klachten, zullen dat niet uit zichzelf doen. Ook de farmaceutische industrie heeft er geen belang bij. En zou het echt werken als de cliënt elke ochtend stiekem tegen de spiegel fluistert:

“Ik ben Emma en ik ben niet langer schizofreen?”

Ik zou Emma aanraden om meer over het onderwerp te lezen en om medestanders te zoeken. De mensen die op eigen kracht uit de vicieuze cirkel van diagnose en medicalisering zijn gekomen hebben interessante ervaringen opgedaan, die ook voor anderen relevant kunnen zijn. Ze weten ook hoe moeilijk zo’n proces is en hoe lang het duurt. Contact met een hulpverlener die kritisch tegenover de medische psychiatrie staat zou zinvol zijn, maar die zijn binnen het reguliere gezondheidszorgsysteem moeilijk te vinden. Momenteel leidt de roep om evidence-based therapieën juist tot een beperking van het aanbod. Het zet een rem op nieuwe initiatieven, zeker als ze door niet-professionals worden ontwikkeld. Bovendien lenen persoonlijke benaderingen, zoals de narratieve, zich niet goed voor het soort onderzoek dat de werkzaamheid van therapieën zou moeten aantonen. Daar past geen gestandaardiseerde klachtenlijst op.

Kritische lotgenoten in Engeland en Amerika noemen zich vaak survivors, overlevers. Ze zijn nauwelijks vertegenwoordigd bij de gesponsorde patiëntenverenigingen, maar je vindt ze onder andere bij het hearing voices network.

Suggesties over Nederlandse kritische psychiaters en andere hulpverleners en links naar initiatieven van overlevers zijn zeer welkom!

Het boek van Lucy Johnstone heet A straight talking introduction to psychiatric diagnosis en is uitgegeven door PCCS Books. Ze blogt bij Mad in America.

Advertenties

Een gedachte over “Diagnose in de psychiatrie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s